Білім берудің негіздері

Білім берудің негіздері
Мусина Гүлдерім Бақытжанқызы, Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып оқушылардың шығармашылық қабілеттерін жетілдіру педагогикалық оқу


Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып оқушылардың шығармашылық қабілеттерін жетілдіру педагогикалық оқу

Мақала авторы: Мусина Гүлдерім Бақытжанқызы
Жұмыс орны: С.Мұқанов атындағы жалпы орта мектебі
Лауазымы: тарих пәні мұғалімі
Жариялану мерзімі: 31.03.2016


С.Мұқанов атындағы орта мектебінің тарих пәні мұғалімі Мусина Гүлдерімнің » Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып  оқушылардың шығармашылық қабілеттерін жетілдіру» тақырыбында жазылған педагогикалық оқуына

ПІКІР.

Мусина Гүлдерім Бақытжанқызы С.Мұқанов атындағы орта мектебінде тарих пәнінен сабақ береді.Бүгінгі педагогикалық оқуға ұсынып отырған » Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып  оқушылардың шығармашылық қабілеттерін жетілдіру» тақырыбындағы жұмысында  танымдық белсенділіктерді арттыру жолдарын ашық көрсетілген.  Тарих пәнін оқытуда танымдық белсенділіктерді дамытатын түрлі әдіс-тәсілдер сабақ үрдісіне үйлестіре пайдаланудың кейбір жолдарын, практикада қолдануы туралы ой қозғаған. Оқушылардың функционалдық сауаттылықтарының деңгейін нақты тапсырмалар арқылы анықтап, оны дамыту жолдарына тоқтала кеткен.

Сондай — ақ  Гүлдерім осы жұмысында коммуникативтік жаңа ақпараттық  технологиясының педагогикалық әдістемесін шебер баяндап көрсеткен.

Пікір жазған:                          Т.Үмбетқалиева

Жоспары:

І. Кіріспе………………………………………………1

Негізгі бөлім
2.1 Тарих сабақтарында ақпараттық — технологияны қолданудың тиімділігі……………………………………………….2

2.2.  Білім беруде жаңа технологияларды қолдану……………………………………………………..

III. Қорытынды…………………………………….5

Қосымша…………………………………………. 6

Пайдаланған әдебиеттер……………………………….7

І.  Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі: Шығармашылықпен жұмыс істей отырып, заман талабына сай іскер, жан-жақты, терең білімді, интеллектуалдық деңгейі жоғары дамыған шәкірт тәрбиелеу.Оқушылардың дүниетанымын және білім қорын кеңейту, пәнге қызығушылығын арттыру.
Ақпараттық-коммуникациялық технологияны терең меңгерген, бәсекеге қабілетті, жан-жақты дамыту.

Жұмыстың мақсаты: Тарих пәнінде ЖАТ қолдана отырып, оқу процесін ұйымдастырғанда әрбір оқушы өзінің іс-әрекетінен сезім алатындай, оқу – оқушы үшін қуаныш әкелетіндей етіп құру.

Білім беру үрдісінде оқытудың жаңа технологияларын айқындайтын әдістемелік, педагогикалық басылымдармен танысу. Сабақта оқытудың жаңа технологияларын тиімді қолдана білу. Оқушының таным белсенділігін қалыптастыру барысында шығармашылық ізденістің тиімді жолдарын үйрету, білім сапасын көтеру.

—   Оқушыға білім, білік, дағдыларын игерту;
— ақпаратты техниканы меңгеруін, инновациялық жаңа мәліметтерді қабылдай алу мүмкіндіктерін арттыру, ойлау, қиял, яғни өз ойын еркін жеткізе білетін тұлғаны тәрбиелей отырып, жаңа технологиялардың тиімді жолдарын қолдану;
— оқушылардың білім сапасын жүйелі түрде жоғары деңгейге көтеру.

«Еліміздің ертеңі  — бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры-ұстаздың қолында» деп елбасымыз Н.Ә.Назарбаев айтқандай қазіргі мектеп мұғалімдерінің алдында тұрған басты міндет-егеменді еліміздің тірегі-білімді ұрпақ тәрбиелеу. ҚР білім беру мемлекеттік стандартының тұжырымдамасында айқын көрсетілгендей, қоғамымыздың жаңа әлеуметтік тапсырыстары, өз кезегінде оқу бағдарламаларын өзгертуді, оқытудың жаңа технологияларын енгізуді көздейді. Сондықтан да менің баяндамамның тақырыбы: Тарих сабағында «Ақпараттық техналогияларды  пайдалана отырып оқушылардың шығармашылық білімдерін жетілдіру»                                                                                                                                                                                 Ұлы педагог К.Д.Ушинский «…қызығушылық туғызбайтын оқыту бірте-бірте оқушының білімге деген құштарлығын жояды, ал тек қызығушылыққа негізделген оқу оқушының еркін күш-жігерін тәрбиелемесе мәнін жоғалтады»  деген екен. Осы қағидаға сүйене отырып, оқыту үрдісінде жаңа технология элементтерін қолдануды ұсынамын.

ХХІ ғасыр – қатаң бәсеке ғасыры. Еліміздің білім беру жүйесі әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт алуда. Бүгінгі күні қазақ халқының ұлттық мәдениетінің қайта өркендеу жағдайында жеткіншек ұрпақты ұлттық дәстүрлерде тәрбиелеудің заңды объективті қажеттігі туды. Қай заманда болсын жас ұрпақтың өнеге тұтар өзіндік ұлттық тәлім-тәрбиесі болатындығы белгілі. Егеменді Қазақстан Республикасының болашақ ұрпақтарының сана-сезімін, ұлттық психологиясын, оның ерте замандағы ата-бабалар салт-дәстүрімен сабақтастыра тәрбиелеу — қазіргі күннің ең өзекті мәселесі екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр.

II.Негізгі бөлім

  2.1Тарих сабақтарында ақпараттық технологияны қолданудың тиімділігі

Ақпараттық қоғамның негізгі талабы –оқушыларға ақпараттық білім негіздерін беру, логикалық ойлау-құрылымдық ойлау қабілеттерін дамыту, ақпараттық технологияны пайдалану дағдыларын қалыптастыру және оқушы әлеуметінің ақпараттық сауатты болып өсуі мен ғасыр ағымына бейімделе білуге тәрбиелеу, яғни ақпараттық қоғамға бейімдеу.  Сол себепті тарихшы ұстаз өз пәнінің терең білгірі ғана болу емес, теориялық, нормативтік – құқықтық, психологиялық – педагогикалық, дидактикалық әдістемелік тұрғыдан сауатты және ақпараттық компьютерлік технология құралдарының мүмкіндіктерін жан – жақты игерген ақпараттық құзырлылығы қалыптасқан маман болуы қажет, әрі оқушылардың білімін арттыру үшін сабақта ЖАТ қолдана білу керек.
Мектепте компьютерлік технологияны қолдану оқушы шығармашылығын арттыруда белсенді роль атқарады. Жеке оқушының компьютерде жұмысты салауатты орындауы, ақпарат көздерін ала білуі дара тұлғаның қалыптасуына әсер етеді.
Сабақта жаңа технология ретінде ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалануда өткізілетін сабақтарды жоспарлаудың талаптары:
-ақпараттық -коммуникативтік технологиялармен жұмыс істей білуге үйрету;
— тарих пәніне деген қызығушылығын тудыру;
— өз бетінше орындауға берілген жұмыстарға жауапкершілікпен қарауға, шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету;
— өзіндік пікір, тұжырым, түсінік келтіру;
— дайынды көшіріп алмай, салыстырмалы жұмыс істеу;
— пікірін, тұжырымын дәлелдей және қорғай білуге дағдыландыру;
Жоғарыда айтылған мақсатқа жету үшін оқытушының әрекеті:
— мұғалімнің білімділігі, тың идеяларды жеткізуі, компьютерлік сауаттылығы;
— сабақтың тақырыбына сай мақсаттың айқын болуы;
— білім мен тәрбиенің бірізділігі;
— сабақтың жүйелілігі;
— әр оқушының психологиялық ерекшелігін ескеру;
— әр сабақта интерактивті тақта мүмкіндіктерін кең түрде пайдалану;
— өз талаптарын бұйрық түрінде емес, кеңес түрінде ұсыну;
— оқушылар пікірлерімен санасу, ерекше идеяларға қолдау жасау;
— үйге берілетін тапсырманың уақтылы және нақтылы берілуі;
— бағалау нормалары сақталып, әділ бағалануы;
Ақпараттық технологияның көмегімен жүргізілетін сабақтарда оқушылар өзін белсенді және еркін, оқытушымен тең дәрежеде ұстай алады. Тарих сабақтарында ақпараттық технологияны енгізу арқылы сабақтың белсенділігін арттыруға, дамыта оқыту идеясын жүзеге асыруға, сабақты шапшаң жүргізуге, өздік жұмыстың көлемін көбейтуге болады. Тарихшы ұстаз ЖАТ  қолдану арқылы әртүрлі сабақтарға презентациялар дайындап интерактивті тақта мүмкіндіктерін шебер қолдана білсе,сабақтың тартымды әрі қызық өтетіні анық, әрі оқушы белсенділігін арттырады.
Әр сабақта интернет, электронды почта, электронды оқулық, ғаламдық ақпарат жүйесін пайдалана білуі тиіс. Кез – келген пәндік әдістеме оқушыларға сол пәнді тереңдетіп игеруге, алған білімді практика жүзінде қолдануы мен проблемалық жағдайлардан шыға алуымен айқындалады.

Ақпараттық технологиялардың бірі – интерактивтік тақта, мультимедиялық және онлайн сабақтары. Интерактивті тақтаның мүмкіндіктері мұғалімдерге баланы оқытуда бейне және ойын бағдарламаларын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл тақтамен әр сабақты қызықты өткізуді ойластырып, жоспарлаймын, себебі қолда бар мүмкіндіктерді пайдалану арқылы оқушыларды жаңа заман технологиясын игеруге үйретеміз.

Осындай жұмыс түрлерін қолдану оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға, олардың осы пәнге деген қызығушылығын оятуға, дарынды тұлғаны қалыптастыруға әбден болады.Әр сынып оқушылары тарих пәні сабақтарында презентациялар жасап тақырыпты қорғауға жаттыққан.

   Ақпараттық технологияларды пайдаланудың артықшылықтары мынадай:
1. Олар оқытудағы тақырып шеңберіндегі немесе белгілі бір уақыт аралығында айтылуға тиіс мәліметтер көлемін ұлғайтады.
2. Білімге бір – бірінен үлкен ара қашықтықта орналасқан әр түрлі оқу орнында отырып қол жеткізуге болады.

Оқытудың жүйесінің көп денгейлі жетілдіруі олардың таралымдалуы мен оқу сапасын арттырады.
4. Оқушы өз бетінше немесе өзге оқушылармен топтасып бірге жұмыс істеуге мүмкіндік алады.
5. Оқушының танымдық іс-әрекеттері күшейіп, өзіндік жұмыстарды тез орындау мүмкіндіктері артады.
Осылайша оқыту құралдарының бірі – электрондық оқулық. Ол оқушыларды даралай оқытуда жаңа информацияларды жеткізуге, сондай-ақ игерілген білім мен біліктерді тесттік бақылауға арналған программалық құрал.
Білім беру жүйесінде электронды оқулықтарды пайдаланып, үлкен табыстарға жетуге болады. Электронды оқулықтарды пайдалану барысында оқушы екі жақты білім алады: біріншісі -пәндік білім, екіншісі — компьютерлік білім. Электронды оқулықтарды пайдалану оқушының өз бетінше шығармашылық жұмыс жасауына, теориялық білімін практикамен ұштастыруына мүмкіндік береді. Электронды оқулық арқылы оқушы көптеген қосымша материал ала алады, осы алған мәліметтерін компьютерден көргендіктен есінде жақсы сақтайды, өз бетінше жұмыс жасау қабілеті қалыптасады. Осылайша жас ұрпақты оқытуда инновацияны пайдаланудың – шығармашылық жетістіктің негізгі көзі.
Ақпараттық технологиялар орталарын пайдаланудың мақсаттары:
1. Ақпараттық технологияларды қолдану негізінде оқу-тәрбие процесінің барлық деңгейін жетілдіру:
— оқыту процесінің ықпалы мен сапасын арттыру,
— пәнаралық байланысты тереңдету,
— қажетті ақпаратты іздеуді оңайлату және көлемін ұлғайту.
2. Оқушы тұлғасын дамыту, ақпараттық қоғамда өмір сүруге даярлау:
— коммуникативтік қабілеттерді дамыту,
— күрделі жағдайда оңтайлы шешім немесе шешу нұсқаларын қабылдау,дағдыларын қалыптастыру.
— компьютерлік графика, мультимедиа технологияссын пайдалану арқылы эстетикалық тәрбие беру,
— ақпараттық мәдениетті қалыптастыру, ақпаратты өңдей білу:
3. Қоғамның әлеуметтік тапсырысын орындау:
— Ақпараттық сауаты бар тұлғаны даярлау;
— компьютерлік орталарды пайдаланушыны даярлау:
Оқыту үрдісінде компьютерлік технологияларды пайдадалану келесі мақсаттарға бағытталады:
— компьютерлік технологиялардың мүмкіндіктерін іске асыру арқылы оқыту үрдісінің ықпалдығы мен сапасының деңгейін көтеру:
— танымдық әрекеттердің белсенділігін арттыратын ынталарды қамтамасыз ету:
— қазіргі заманғы ақпарат өңдеу орталарын пайдалану негізінде пәнаралық байланысты тереңдету.
2.2.  Білім берудегі ақпараттық технологияларды қолдану

ХХІ ғасыр – ғылым мен техниканың дамыған кезеңі. Заман талабына сай қазіргі білім жүйесіндегі игі өзгерістер мен жаңалықтар соның нәтижесі. Бүгінгі білім беру үрдісінде жаңа ақпараттық технологияны пайдалану және оны мақсатты түрде жүзеге асыру – ақпараттық қоғам дәуірінің негізгі көзі.

Ақпараттық технологияны бәсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін дамытуға және оның мүмкіндіктерін әлемдік білімдік ортаға енудегі сабақтастыққа қолдану негізгі мәнге ие болып отыр. Сондықтан оқытудың ақпараттық- технологиясы білімді жаңаша беру мүмкіндіктерін жасау, білімді қабылдау, білім сапасын бағалауы, оқу тәрбиесі үрдісінде оқушының жеке тұлғасын жан-жақты қалыптастыру үшін бойында ақпараттық мәдениетті, сауатты адам-ақпараттың қажет кезін сезіну, оны табу, бағалау және тиімді қолдану қабілетін арттыру керек. Осыған орай ақпараттық заманда өмір сүретін адам өзін-өзі шектей білетін негізгі нормалар мен ережелерді игеруі тиіс. Ақпараттық — әдістемелік материалдар технологияға байланыс құралдарын пайдалану арқылы білім беруді жетілдіруді көздейді.  Қазақстан Республикасының «Білім» туралы Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» деп атап көрсеткен. Сондықтан, қазіргі даму кезеңі білім беру жүйесінің алдында оқыту үрдісін технологияландыру мәселесін қойып отыр.   Ақпараттық технологияларды пайдаланудың педагогикалық — әдістемелік негіздері қалыптасу үстінде. Оқу процесінде оқытудың ақпараттық-коммуникациялық технологияларын тиімді пайдалану және қолдану айтарлықтай оң тәжірибе беріп отыр.Атап айтсақ, оқушылардың өз бетімен ізденісі, пәнге деген қызығушылығын арттырып, шығармашылығын дамытуға, оқу қызметінің мәдениетін қалыптастыруға, дербес жұмыстарын ұйымдастыруға ерекше қолайлы жағдай туғызып отыр. Білім – болашақ бағдары, кез-келген оқу орынның басты міндеттерінің бірі – жеке тұлғаның құзіреттілігін дамыту. Ақпараттық құзыреттілік – бұл жеке тұлғаның әртүрлі ақпаратты қабылдау, табу, сақтау, оны жүзеге асыру және ақпараттық – коммуникациялық технологияның мүмкіндіктерін жан-жақты қолдану қабілеті.

Интерактивті құралдарды сабаққа пайдаланғанда дидактикалық бірнеше мәселелерді шешуге көмектеседі:

—  Пән бойынша базалық білімді меңгерту;

-Алған білімді жүйелеу;

— Өзін – өзі бақылау дағдыларын қалыптастыру;

— Жалпы оқуға деген ынтасын арттыру;

—   Оқушыларға оқу материалдарымен өздігінен жұмыс істегенде әдістемелік көмек беру. Бұл технологияны оқу материалын хабарлау және оқушылардың ақпаратты меңгеруін ұйымдастыру арқылы, көзбен көру жадын іске қосқанда арта түсетін қабылдау мүмкіндіктерімен қамтамасыз ететін әдіс деп қарауға болады.

Қазіргі заман мұғалімнен тек өз пәнінің терең білгірі болуы емес, тарихи танымдық, педагогикалық – психологиялық сауаттылық, саяси экономикалық білімділік және ақпараттық сауаттылық талап етілуде. Ол заман ағымына сәйкес білім беруде жаңалыққа жаны құмар, шығармашылықпен жұмыс істеп, оқу мен тәрбие ісіне еніп, оқытудың жаңа технологиясын шебер меңгерген жан болғанда ғана білігі мен білімі жоғары жетекші тұлға ретінде ұлағатты саналады.

Компьютерлер мен интерактивті тақта оқушылардың тілдік құзіреттілігін, шығармашылық потенциалын дамыту құралы ретінде пайдалану интеллектуалдық, эстетикалық және ақпараттық сауаттылығын арттыруға көмектеседі, ал көрнекі құрал ретінде пайдалану оқу-танымдық үрдіс тиімділігін арттырады.

Тарих сабағында ескеретін жайлардың бірі -өмірдің жаңалықтарына бет бұрып, жаңаша білім беру тәсілдерін ойлап табу – әр пән мұғалімінің негізгі мақсаты.Осы бағытты ұстана отырып,өз сабақтарымның барысында ақпараттық технологияларды тиімді қолдана келіп,оқушылардың қызығушылықтарын арттыруға жұмыстанып,төмендегідей сабақтарымды ұсынамын:

Сабақтың тақырыбы:  Орталық Қазақстанның Сарыарқа –ұлы дала
Сабақтың мақсаты:
Білімділігі: Оқушыларға Орталық Қазақстанның Сарыарқа – ұлы дала туралы мағұлмат беру, және Сырыарқадан  шыққан ұлы  ақындармен жыраулардың  еңбектерін жан-жақты таныстыра отырып,  тарихи маңызы туралы түсінікті қалыптастыру;
Дамытушылығы: Оқушылардың тарихи  еңбектерді талдап, салыстырып, қорытынды жасау қабілеттерін, ойлау, сөйлеу мәдениетін дамыту;
Тәрбиелігі: Оқушыларды   қазақ халқының тарихы  ескерткіштерін қастерлей білуге өз Отанына қатысты деректерді ізденуге, тарихи құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі: Жаңа сабақ
Сабақтың әдісі: Сұрақ-жауап, шығармашылық жұмыс,әдісі.
Сабақтың көрнекілігі: Орта ғасырлық Қазақстанның картасы, интерактивті тақта, суреттер

Сабақтың жүру барысы:

І. Ұйымдастыру

1.Оқушылар мен сәлемдесу, түгелдеу

Оқушылардың назарын сабаққа аудару
II.Үй тапсырмасын сурау

1.Орталық Қазақстанның ескерткіштері туралы

2.Оқушылардың шығармашылық жұмысын тексеру

Картамен жұмыс
III. Жаңа сабақ

  1.Сарыарқадан шыққан тұлғаларды тану

2.Қарама-қайшылық

3.Сәйкестендіру

4.Сызбалық тест

5.Іскерлік ойны

6.Ойыңды аяқта

7.Қорытынды

Үйге тапсырма
Бағалау
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

(Оқушылар сұрақ-жауап арқылы жауап беру )
1.Ерте темір дәуірінде қандай ескерткіштер атауы, және қандай ескерткітер  табылды

Орталық Қазақстан жер аумағы қандай өңірлерді қамтиды
3.Тасмола, Мұртты оба  мәдениетінде қандай ескеткіштер табылды, ата?

4.Мұртты   обалар неше  кезеңге бөлінеді, қандай.

Тасмола мәдениетін қалдырған тайпа
6.Сақтар туралы Герадоттың айтқан сөзі қандай?

Мұртты қорғандар сәулет өнерінің өзіндік ерекшілігі қандай?
III. Оқушылардың шығармашылық тапсырмаларын тексеру

1.Сақтардың ең көне  ескерткіштері Түгіскен мен Үйғарақ қорымдары қайда  орналасқан, қай ғасырларға жатады.

2.Орталық Қазақстанның  ескерткішке ұқсас жерлеу орындары  қай жерлерден табылды

Қорымдар мен обалардың қандай жануарлардың сүйіктер тапқан.
ІV. Жаңа сабақ түсіндіру

Жаңа сабақтың тақырыбын білу үшін сіздерге  қандай ескерткіштер  қай облыстардан табылғаные айту.

Ақмола облысы; 2. Павладар облысы; 3.Торғай т.б өңірлерде табылды.
Жаңа сабақтың тақырыбы:  Орталық  Қазақстанның Сарыарқа –ұлы далы

Жоспары:

Сарыарқа-ұлы дала
Сарыарқаның тұрғындары
Сарыарқаның шаруашылығы мен қолөнердің дамуы
Мына суретке назар аудару: Сарыарқа –ұлы даласы
Сарыарқа-ұлы дала Орталық Азияда ертеден  көшпелілер  жайлаға үлкен кеңестік шығыстан батысқа  қарай созылып жатыр. Егер жоғарыдан қараса, төбелі кең жолақты қөруге болады. Бұл тарихы географиялық ауданды қазақтар ертеден Сарыарқа деп атаған. Сарыарқа деген ұғым қазақтың сары даласы шығыстан батысқа қарай бөліп жатқан  аласа таулар желісін білдіреді. Қола дәуірінен бастап  Орталық Қазақстан жерінде  кен өндіру, ал темір дәуірінде мыс, алтын және басқа да металдар өндіру жақсы өркендеген. Сарыарқа Қазақстанның орталық бөлігін алып жатқан аймақ.

I.Тұлғаларды танып білу

С. Сейфулин                           Ақан сері                                 Балуан шолақ

                                           Доспанбет жырау                        Құрманғазы

 IІ. Интернет желісімен жұмыс

III. Қарама-қайшылықты табу

Қазақстанның орталық бөлігіне  не жатады?

Шығыс қазақстан бөлігіне не жатады?

1.Қазақстан орталық бөлігіне Сарыарқа орталық бөлігін алып жатқан аймақ.

2.Қазақстанның орталық бөлігінде  Исседондар

3.Тұрғындардың  мал шаруашылығымен айналысуы

1.Шығыс қазақстанның табиғаты. және халық

2.Шығыс қазақстанның ежелгі тұрғындары

3.Қығыс қазақстанның ескерткіштері қандаай: Шілікті. Берел қорымдары

Шығыс Қазақстанның табиғат жағдайы

Орталық Қазақстанның табиғат жағдайы

IV.Сызбалық тест жұмысы оқушылармен жеке жұмыс жасау

       Айырмашылығы

«Іскерлік ойын» бұл оқушыларға топен жұмыс жасау.
Павладар обылысынан табылған ескерткіштер қандай?
Сарыарқадан шыққан ақындар кімдер?
Мұртты оба қандай жер? Оладан қандай ескерткіштер табылды?
Сарыарқаның тұрғындары қай жерде мекен етті?
Сарыарқа тұрғындары қандай шаруашылықпен айналысты.
Төрт тұлік малды қалай пайдаланды ірісі қай жануар
Сақтардың тұрмысы қандай
Тасмола мәдениеті дегеніміз не?

                                   Сарыарқа

_______ Герадот сөзі қандай. Қандай тайпалар мекен етті, қай жерде қоныстанды________

Қандай қалалардан ескерткіштер табылды_________

Сарыарқа қандай Қазақстанның аймақтарын қамтиды_________

«Ойыңды аяқт» ол мәтін бойынша оқушылар сөйлемнің жалғасын табу

ҮІІ. Сабақты бекіту

Сарыарқа атауы қандай мағына береді. Орталық Қазақстанның табиғаты қандай
Ерте темір дәуірінде Орталық Қазақстанды қандай тайпалар мекендеген?
Орталық Қазақстандағы қорғандарды  сақ қорғандарымен салыстыру.
Сарыарқаның тұрғындары қандай шаруашылық түрлері мен айналысты.
Сарыарқа тұрғындары қандай құрал-саймандар жасады.
VIII. Үйге тапсырма

34-35 түсінік айту, Буклет жасау
IХ. Бағалау

Сабақтың тақырыбы: Ғылым мен білімнің дамуы
Сабақтың мақсаты:
1.Орта ғасырда ғылымның дамуы мен оған үлес қосқан ғалымдардың еңбектерімен оқушыларды жан-жақты таныстыра отырып, шығармалардың тарихи маңызы туралы түсінікті қалыптастыру;
2.Оқушылардың тарихи-ғылыми еңбектерді талдап, салыстырып, қорытынды жасау қабілеттерін дамыту;
3.Қазақ халықына қатысты тарихи шығармаларды өмірде орынды қолдана білуге, олардан тәлім-тағылым, білім алуға, өз Отанына қатысты деректерді ізденуге,
тарихи құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың түрі:Аралас сабақ
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, уақыт шеңбері,шығармашылық жұмыс,гармошка әдісі,санадағы кинофильм,интернет желісімен жұмыс
Сабақтың көрнекілігі: Орта ғасырлық Қазақстанның картасы, интерактивті тақта, суреттер

І. Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасу,түгендеу
Оқушыларды топқа бөлу (алма,мандарин,банан)
Оқушылардың назарын сабаққа аудару
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау  (уақыт шеңбері арқылы)

Оқушылар ортаға шығып дөңеленіп тұрады

Мұсылманша жерлеу салты (адамның басы құбылаға қаратылып,жанына ешбір зат бірге қойылмай жерленеді
Христиандық крестің таңбасы салынған кірпіштер табылды? (Ақтөбе)
714 жылы Шашты басып алған араб қолбасшысы? (Кутейба ибн Муслим)
Зороастра ілімі қай ғасырда қалыптасты? (ҮІІ — ІҮ)
«Дін үшін соғыс» ұранымен араб қолбасшысы Насыр ибн Сейяр Қазақстанның Оңтүстігіне басып кірді? (737 — 748жж)
Х ғ. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудың қалаларында мешіттердің көптеп салына бастағанын жазған ғалым (Әл — Макдиси)
Арабтардың Қазақстанның оңтүстігіне басып кірген уақыты? (ҮІІІ ғ. ортасында)
Адамдардың шығу тегін белгілі бір аңмен байланыстыратын наным — сенім (тотемизм)
Ұлы Жібек жолымен батыстан шығысқа қарай қандай дін таралған? (христиан)
Ислам дінінің нығаюы қазақ жерінде қандай салаларының дамуына ықпал етті? (ғылым мен білім)
ІІІ. Жаңа сабақ

Жаңа сабақтың тақырыбын білу үшін сіздерге мақал — мәтелдің жалғасын табамыз.

Ғылым — теңіз…. (Білім — қайық)

Ақыл азбайды……(Білім тозбайды)

Тіліңмен жүгірме…..(біліммен жүгір)

Наданмен қос болғанша …..(кітаппен дос бол)

Байлықтың кілті …..(ғылым)

Ілім бұлақ….(білім шырақ)

Көп оқыған білмейді…..(Көп тоқыған біледі)

Оқу — білім азығы…..(Білім — ырыс қазығы)

Жаңа сабақтың тақырыбы:  Ғылым мен білімнің дамуы

Жоспары:

Ғылымның дамуы

Әбу Насыр әл — Фараби (870 — 950жж)

Әбу Райхан әл — Бируни (973 — 1050жж)

Тіл білімнің дамуы

Махмуд Қашғари (1030 — 1090жж)

Жүсіп Баласағұни (1021 — 1075жж)

Әдебиет

Ахмет Иүгнеки

Қожа Ахмет Йасауи (1103 — 1167жж)

Аристотельден кейінгі «Екінші ұстаз» ретінде белгілі болған Әбу Насыр Мұхамед ибн Мұхаммед Үзлағ ибн Тархан әл — Фарабаи Шығыс пен Батысқа Х ғасырдың 1 — жартысында мәлім болды.Ол 870 жылы Отырар (Фараб) қаласында дүниеге келген.Руы — қыпшақ,әкесі әскери басшы адам болған.

Әл — Фараби музыканың заңдылықтарын зерттеп,оны екі тараудан тұратын «Музыканың үлкен кітабы» атты күрделі еңбегін жазған.Әл — Фарабидың жазуынша, «Табиғат көркі — аспан шырақтары,жердегі көрік — музыка,дыбыс» Тоғыз ішекті музыка аспабын сипаттап жазған.Ол туралы Мағжан Жұмабаевтың мынадай өлеңі бар:

Тұранның кім кеміткен музыкасын,

Фараби тоғыз ішекті домбырасын.

Күңірентіп тоқсан тоғыз күй таратқанда,

Тебіреніп кім көкпеген көзден жасын.

Әл — Фараби 950 жылы Дамаскі қаласында қайтыс болды.

Дамаскідегі әл — Фараби кесенесі мен тарихи — мәдени орталығы — мешті,оқу залы мен интернет — кафесі,кітапханасы,конференц залы,қонақ үйі бар көп салалы нысан.

Әбу Райхан әл — Бируни 973ж қазан айының төртінде Қият қаласының маңында өмірге келген.Парсы, араб,грек,үнді тілдерін меңгерген оқымысты.Әбу Райхан әл — Бируни жалпы алғанда жүз елу еңбек жазған,олардың қырық бесі астрономия мен математикаға арналған.

Жүсіп Хас Хажип Баласағұни (1021 — 1075 жж) түрік отбасынан шыққан,жас кезінен бастап білім алып,әдебиетпен шұғылданған.Парсы — тәжік әдебиетін көп оқыған.

Жүсіп «Құтадғу білік» («Құт негізі — білім») деген 85 тараудан,6500 — ден астам бәйіттен тұратын поэма жазған.

Ақынның көтерген мәселесі — адамның кемелдену жолдары.Автор осы жолда адамның жадында ұстауы тиіс деген негізгі төмендегідей шарттарды ұсынады.

Баласағұни адам баласының қадір — қасиеті білім мен ақылда деп есептеп,халқын білімге үндейді.
Біліксіздер өзі нағыз басырдың,
Білім үйрен,надан.көзің ашылсың!

195 Білімді — аз,білімсіздер қаптағын,

Ақылсыз — көп,ақылдыны таптаған

Білік берді — адам бүгін жетілді,
Ақыл берді — талай түйін шешілді.

Тілдің пайдасы мен зияны туралы
Көп сөйлеме, аз айт бірер түйірін,
Біз сөзбен шеш түмен сөздің түйінін.

Сөз кісіні ұлы қылар,бек қылар,

Көп сөз басты иіп жерге,жеп тынар

Махмуд Қашғари (1030 — 1090жж) орта ғасырдағы түрік тайпаларыннан шыққан ірі ғалым,ауыз әдебиетінің мол мұраларын жинаушы.Махмуд Қашғаридің «Диуани лұғат — ат — түрік» деген еңбек жазды.Өз еңбегін қалай жазғандығы туралы ғұлама былай дейді. «Мен түріктер,түркімендер, оғыздар,яғмалар,қырғыздардың қалаларын,қыстаулары мен жайлауларын көп жылдар бойы аралап шықтым,сөз жинадым,әр алуан тіл ерекшеліктерін үйреніп,оларды анықтап отырдым.Мен бұл істерді тіл білмегендігімнен емес,сол тілдердегі әрбір жеке айырым белгілерді бақылау үшін істедім.Әйтпесе, мен тілдерді өте жақсы,жетік білетінмамандардың,жіті аңғарып,ескі мен жаңаны жыға танитын білімпаздардың бірімін. «

Қала халқының мәдени өмірінде ислам дінін уағыздаушы,сопы ақындардың ішінде Ахмет  Йасауидің   (1103 — 1167) шығармалары елеулі орын алады.Қожа Ахметтің өлеңмен 1103 жылы Испиджабта туған Қожа Ахмет алғашқы білімді өз әкесі шейх Ибрагимнен алды.

Қожа Ахметтің өлеңімен жазылған «Диуани хикмет» («Даналық жайындағы кітап») деген еңбегі бар.

Йасауидың даналық ойлары Баласағұни мен Абай көзқарастарымен өте ұқсас .Йасауи да бес нәрседен қашық болуды уағыздайды.

Алланың ақ жолын мойындамаудан қашық бол
Өз көркіңе өзің мәз бола берме,

Өзіңе — өзің сұқтанғаның сәрі жөн бе?

Алланы айтып тәуба қылғын,жөнге кел де,

Түн ұйқыңды төрт бөліп алдыңды ойла.

Менмен,тәкаппар болма:
Менмен болсаң,тамұқ күтіп алар алда,

Тәкаппардың халі ауыр,дозақ ол да.

Дүние мүлік үшін арыңды сатпа:
Дүние — мүлікке құмартып,жаөан малын жиғандар,

Құзын жемін жегендер арамға әбден батпақшы

Арамдықтан аулақ бол:
Арам жеген әкімдер,құныққандар параға,

Өз бармағын тістелеп,өкініш отқа жанбақшы.

Еріншек болмай оқуға,алыңдар білім кеңінен
Жоққа әрине,дауа жоқ,бардың жолын табыңдар.

ІҮ. Интернет желісімен жұмыс

а) Сәйкестендіру тапсырмасы

Мына тарихи есімдер мен шығармалардың арасындағы сәйкестіктерді табыңыз

Оқиға Уақыты
Бұрынғы ұрпақтар ескерткіші Бируни
Құтадғу білік Жүсіп Баласағұни
Диуани лұғат ат — түрік Махмұд Қашғари
Диуани и — Хикмет Ахмет Йасауи
Музыканың үлкен кітабы Әл — Фараби
ә) Мәтінмен жұмыс

Cіз мына тарихи тұлғаларды танисыз ба?

Қарахан әміршісі Насыр ибн Әли тұқымынан шыққан. Әкесі Ыстықкөлдің оңтүстігіндегі Барсханда тұрған. Барсхан әмірінің ұлы. Бұқара мен Нишапуда білім алған. Ол біраз уақыт Бағдад қаласында тұрған. Онда араб тілін оқып үйренеді. Ауыз әдебиетінің мол мұраларын жинаушы, тіл танушы және этнограф. Ол түріктердің тілі мен аңыз әдебиетіне ерекше көңіл бөліп, әрбір түрік тайпаларының қоныс жерлерін аралап сапар шеккен. Түріктердің сөздерінің мағынасын, өлеңдерін, жұмбақтарын, ертегілерін, әдет-ғұрыптарын жазып алады. Ортағасырлық түркі тілдес тайпалардың энциклопедиясы – «Түркі сөздерінің жинағын» мұраға қалдырған. Бұл еңбекті ерте орта ғасырлардағы түріктердің өмірінің нағыз энциклопедиясы деп атауға болады.
Махмуд Қашғари

1103 жылы Испиджабта туған. Алғашқы білімді өз әкесі шейх Ибрагимнен алды. Ол Оңтүстік Қазақстандағы түрік халқының арасында ислам дінінің тарауына зор әсерін тигізді. Оның өлеңдері көпшілік арасында кеңінен тарады. Оның өлеңмен жазылған «Даналық жайындағы кітап» деген еңбегі бар. Еңбегінде ақиқатты, шындықты, адалдық пен тазалықты уағыздаған. Алғашқы ұстазы Отырардағы Арыстан Баб.
Қожа Ахмет Йасауи

Ол 973 жылы Қият қаласының маңында өмірге келген. Негізгі еңбектері тарих, математика, астрономия, география, топография, физика, медицина, геология, минералогия, т.б. ғылым салаларын қамтиды. Ол Орта Азия мен Иран қалаларында болып, атақты астроном, математик Әбу Наср Мансур ибн Ирактан дәріс алды. Ол парсы, араб, грек, үнді (санскрит) тілдерін меңгерген оқымысты. Ол 1000 жылы орта ғасыр ғылымының энциклопедиясы аталған, өзінің әйгілі «әл-Асар әл-Бақйия ән әл-Құрұн әл-Халийа» («Бұрынғы ұрпақтар ескерткіші») деген еңбегін жазды. Жалпы алғанда ол жүз елу еңбек жазған, олардың қырық бесі астрономия мен математикаға арналған. Астрономиялық шығармаларында дүниенің гелиоцентрлік жүйесін (Коперниктен 500 жыл бұрын) болжаған.
Әбу Райхан  әл — Бируни

б) Өлең шумақты табу

Төмендегі өлең шумақтарының авторы мен кітапты атаңыз. Ол адам баласының қадір-қасиеті — білім мен ақылда деп есептеп, халқын білімге үндейді:

Біліксіздер өзі нағыз басырдың,

Білім үйрен, надан, көзің ашылсын!

Білімді-аз, білімсіздер қаптаған,

Ақылсыз-көп, ақылдыны таптаған

Білік берді — адам бүгін жетілді,

Ақыл берді- талай түйін шешілді.

Ақылды ұлы, біл, білімді білікті,

Қонса екеуі, ұлы етер жігітті.

Жүсіп Баласағұн  (Құтадғу білік)

в) Сөзжұмбақ шешу

«Ортағасырлардағы рухани мәдениет»

И
З
М
А
Ғ
Ұ
Н
Т
О
Т
Е
М
О
Т
С
Н
И
Р
А
Н
Р
И
С
Т
О
Т
Е
Л
Ь
Л
А
Б
Ф
Р
А
Б
И
А

г) Тест жұмысы

«Әлемнің екінші ұстазы» әл — Фарабидің атақты трактатын атаңыз
А) Ғылымдардың пайда болуы

В) Даналық кітабы туралы

С) Ежелгі халықтар хронологиясы

Д) Түрік сөздерінің сөздігі

Е) Бақытты болу жайлы ілім

Әл — Фараби кесенесі мен тарихи — мәдени орталығы қай қалада орналасқан?
А) Бағдад

В) Самарқанд

С) Дамаск

Д) Бұқара

Е) Каир

Ежелгі түріктердің әйел құдайы:
А) Қыз — Емшек

В) Тенгри

С) Ыдұқ баш

Д) Йер — Су

Е) Ұмай

Орталық Азияда будда дінінің таралуында маңызды рөл атқарды
А) Соғдылықтар

В) Қытайлар

С) Түріктер

Д) Монғолдар

Е) Наймандар

ІІІғ. Иранда «Жарық ұстазы» негізін қалаған,түріктер арасында таралған дін қалай аталады?
А) Христиан

В) Манихей

С) Зороастра

Д) Будда

Е) Ислам

М.Қашғари еңбегін атаңыз
А) «Диуани Хикмет»

В) «Жылнамалар жинағы»

С) «Құтты білік»

Д) «Диуани лұғат ат — түрік»

Е) «Орынбор тарихы»

Дүниенің гелиоцентрлік жүйесін Коперниектен 500 жыл бұрын болжаған ортаазиялық энциклопедист ғалым?
А) Бақырғани

В) Ибн Сина

С) Әл — Фараби

Д) Әбу Райхан әл — Бируни

Е) Қожа Ахмет Йасауи

Х — ХІІ ғғ. Қазақстанда қай мемлекет ресми турде исламды мемлекеттік дін ретінде жариялады?
А) Түргеш қағанаты

В) Қарақытай мемлекеті

С) Қыпшақ мемлекеті

Д) Түрік қағанаты

Е) Қарахан мемлекеті

Әл — Фарабидің қайтыс болған жылы
А) 870 жыл

В) 950 жыл

С) 980 жыл

Д) 970 жыл

Е) 890 жыл

Қожа Ахмет Йасауи еңбегін атаңыз
А) «Құтты білік»

В) «Орынбор тарихы»

С) » Жылнамалар жинағы»

Д)  «Диуани Хикмет»

Е) » Диуани лұғат ат — түрік»

Ү. Жұмыс алгоритмі (оқушыларға әуе шарының суреті беріледі)

Ғылымның дамуына үлес қосқан:      Әбу Насыр әл — Фараби

Тіл білімінің дамуына үлес қосқан:    Жүсіп Баласағұни

Әдебиет саласына үлесін қосқан:        Қожа Ахмет Йасауи

ҮІ. «Гармошка» әдісі  (оқушылар сұрақ дайындайды,ұнаған бір оқушыға апарып береді сол оқушы сұрағына жауап береді)

ҮІІ. «Елші » Жүсіп Баласағұни, Қожа Ахмет Йасауи, Әбу Насыр әл — Фараби хикметтерін оқушыларға таратып,оқуға тапсырма беріледі.Оқушылар өлеңнің мазмұны бойынша тарихқа енеді.

ҮІІІ. Сабақты бекіту «Мәтін құрастыр»

І. Отырар     Әбу Насыр әл — Фараби    Қорқыт

ІІ. Шу өзені      Жүсіп Хас Хажип Баласағұн     «Құтадұғу  білік»

ІІІ. Қожа Ахмет Йасауи      «Даналық кітабы»    Сүлеймен Бақырғани

ІХ. Бағалау

Х. Үйге тапсырма

Махмуд Қашғари

Сүлеймен Бақырғани

Жүсіп Баласағұн

III. Қорытынды

Қорыта айтқанда, ақпараттық технологияларды тарих сабағында қолдану келесі нәтижелерге жеткізеді:
— Оқушыларға еркін ойлауға мүмкіндік береді;
-Сабақтың нақты мәнін терең ашуға көмектеседі;
-Оқушылардың барлығын сабаққа қатыстыруға мүмкіндік туады;
— Жеке тұлғалық сипатын дамытуға, шығармашылығын шыңдауға, өзіне деген кәсіби сенімін қалыптастыруға көмектеседі;
— Тіл байлығын дамытады;
— Өз ойын жеткізуге, жан-жақты ізденуге үйретеді;
— Шығармашылық белсенділігін арттырып, ұжымда бірігіп жұмыс істеуге тәрбиелейді;
— Өз бетімен білім алатын, ақпараттық технологияларды жақсы меңгерген, білімді жеке тұлғаны қалыптастырады.

Сонымен қатар,осыған орай тарих сабағында өзім қолданып жүрген интерактивті оқыту технологиясы  — білім берудің болашақ көкжиегін кеңейтетініне сенімім зор. Демек, ақпараттық  технологиямен қаруланған мұғалім ғана, өркениетті ел болашағын тәрбиелей алады.

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Біздің міндетіміз- бәсекелестікке лайық  ұрпақ тәрбиелеу»- деген ойын басшылыққа ала отырып жаңа заман  форматындағы құзіретті тұлғаны тәрбиелеу ұстаз міндеті деп есептеймін.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.[С.Т. Мұхамбетжанова, Ж.Ә. Жартынова, Интерактивті жабдықтармен жұмыс жасаудың әдіс-тәсілдері.] Алматы,2008 ж.
2. [А. Иманбаева, Оқу-тәрбие үрдісін ақпараттандыру ділгірлігі.] Қазақстан мектебі, №2,2005ж.

Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030» Жолдау
Қазақстан Республикасының Білім Заңы
[Құдайбергенева К.С. Инновациялық тәжірибе орталығы-педагогикалық технология көзі.] Алматы // 2001.  -75б.
[Білімдегі жаңалықтар] // 2007.   №4 26-28 б.
7.“[Қазақстан мектебі”] журналы №8, 2004 жыл

[Қазақстан тарихы – әдістемелік журнал]  . Алматы 2006-2010ж.ж
[Бөрібаев Б., Балапанов Е. «Жаңа ақпараттық технологиялар», ]Алматы, 2003.
10.[Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жаңару жолында»,  « Егемен Қазақстан»] газеті, 3/ ІІІ-2005. № 13

11.[ Істеміров Н «Қазіргі педагогикалық технологиялар мен оқыту құралдары», ]Алматы,2007

Комментарии