Білім берудің негіздері

Білім берудің негіздері
Ахметкалиева Серикканым Темиржановна, Білім жүйесін жаңартуда оқу бағдарламаларында мұғалім мен оқушыға берілетін мүмкіндіктер


Білім жүйесін жаңартуда оқу бағдарламаларында мұғалім мен оқушыға берілетін мүмкіндіктер

Мақала авторы: Ахметкалиева Серикканым Темиржановна
Жұмыс орны: Ыбырай Алтынсарин атындағы жалпы орта білім беретін мектеп
Лауазымы: бастауыш сынып мұғалімі
Жариялану мерзімі: 08.01.2017


Ахметкалиева Серикканым Темиржановна
Батыс Қазақстан облысы,Тасқала ауданы
Ыбырай Алтынсарин атындағы жалпы орта білім беретін мектеп
ІІ санатты бастауыш сынып мұғалімі

Білім жүйесін жаңартуда оқу бағдарламаларында мұғалім мен оқушыға берілетін мүмкіндіктер

Орта білім беру мазмұнын жаңартудың тұжырымдамалық идеяларының визуалды көрінісі.
1. Құндылықтар: «Құрмет», «ынтымақтастық», «ашықтық», «Қазақстандық патриотизм және азаматтық жауапкершілік», «еңбек және шығармашылық», «өмір бойы білім алу». Білім беруде ең бірінші осы құндылықтарға мән беру-білім жүйесін жаңартудағы ең басты негіздер болып табылмақ. Тәрбие мен білімді құстың қос қанатындай қатар алып жүру мұғалімнің оқушы үшін қауіпсіз белсенді оқу ортасын ұйымдастыруымен сабақтасады.
Батыс Қазақстан облысы бойынша мұғалімдердің біліктілігін артыру институты бастауыш сынып және басқа пән мұғалімдерінің 45 минутта оқушының іс-әрекетін тиімді ұйымдастырып, бастауыш сыныпта ойын технологияларын, жоғары сыныптарда интербелсенді әдістерді тиімді пайдаланып, оқушының түсініксіз сұрақтарын сыныпта жолдастарымен, мұғаліммен біріге жауап іздеп, танымдық, әлеуметтік, дене белсенділігін дамыту әдістерін меңгеруін бір апталық, бір айлық, үш айлық курстар арқылы ұйымдастырудан көрінді.
Курста мұғалімдер оқушыларға берілетін «көшіріп кел», «оқып кел», «шығарып кел» сияқты қайталанып келетін, әрі ылғи орындала бермейтін үй тапсырмаларының орнын шығармашылық, өнертапқыштық тапсырмалардың басымдылық алу жолдарын іздестіруде. Шығармашылық тапсырмалардың аздығынан оқушылардың тек үй тапсырмасын орындап, басқа басы артық әрекет жасамай, өзіндік іс-әрекеттері азайып, «апай жаса деп айтқан жоқ» деген жауапқа дағдыланып бара жатқанын, осындай айтпаса жасалмайтын іс-әрекеттер оқушының болашақтағы мінез-құлқын қалыптастырып, ал, тапсырманы толық түсінбегендіктен, ылғи орындалмауы оқушының бойындағы «жауапкершілік» деген қасиетті жойып жіберетіндігін мұғалімдер өз тәжірибесінен мысалдар келтіре отырып, дәлелдер беруде. Дәстүрлі сабақта уақыттың көбі мұғалімге кетеді, (тапсырма орындамай келген оқушылармен сөйлесу, тақырыпты түсіндіру) сөйтіп, оқушы тақырыпты түсінуге өзі жұмылдырылмағасын толық түсінбей кетіп, тапсырма орындалмай қалады, себебі, үйде оқушының түсінбеген жерін ұқтыратын «физик», «химик», «математик» т.б. ата-ана отырған жоқ. Мұғалім ата-анадан оқушыны оқытуын талап етеді, ата-ана амалсыз репититор жалдап, мектептен тыс оқытады. Сонда оқушы мектепке не үшін барады деген сұрақ туады. Мектепке бармай-ақ репититор арқылы үйден-ақ оқымай ма? Осындай келеңсіз жағдайларды болашақта қалай тиімді үйлестіруге болатындығы туралы талқылаулар жүргізген мұғалімдер алдын ала жаңа сабақты үйден оқып келген оқушы түсініксіз сұрақтарымен сыныпта жолдастарымен, мұғалімімен бірлесе жауап іздесе, мұғалім өз кезегінде белсенді, бірлескен, саралап оқыту, пәнаралық байланыстырып оқыту, диалогтік, электронды оқыту түрлерін ұйымдастырса, оқушы тақырыпты жеңіл, әрі сапалы меңгеріп, әрі оқушылардың ынтымақтастық, үйлесімділік, әлеуметтік жауапкершілік, сыни ойлауға бейімділік, проблемаларды жедел, сапалы шешу дағдылары қалыптасады, дамиды деп есептейді.
2.Кең ауқымды дағдылар: коммуникативті дағдылар, сыни тұрғыдан ойлау дағдылары, білімді шығармашылық түрде қолдану қабілеттілігі, топта және жеке жұмыс істей алу қабілеттілігі, АКТ дағдылары, зерттеушілік дағдылары, мәселелерді шешуге және шешімді қабылдауға біліктілігі оқушының мектепті бітірген кездегі нəтижелеріне сай болмақ.
Осы дағдылардың ішінде оқушыны топта және жұпта, жеке жұмыс жасауға үйретудің маңызы зор. Үйден қарап келген, не оқып келген немесе түсініксіз сұрақтар жауабын оқушы мұғалімнің көмегімен ұйымдастырылған топтық, жұптық жұмыстарда түсініп, өзіндік пікірі қалыптасады.
3.Білім салалары білім беру мазмұнының функционалдық толыққандылығын көрсетеді. Олар: математика және информатика, технология және өнер, дене шынықтыру, тілдер (қазақ, орыс, ағылшын) және әдебиет, гуманитарлық ғылымдары (дүниетану, өзін-өзі тану, Қазақстан тарих, қазіргі әлемдегі Қазақстан, дүниежүзілік тарих, география, экономика, құқық негіздері), жаратылыстану ғылымдары (ғылымға кіріспе немесе жаратылыстану, физика, химия, биология)
Пән мазмұны спиралді қағидатпен берілген, 1 сыныпта берілген материалдың мазмұны қарапайымнан күрделіге қарай жоғарлап, логикалық бірізділікпен тереңдей түсуін қамтамасыз еткен, жоғарлаған сайын оқу мақсаттары иерархиаландырылған.
Бір білім беру аясында және пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру мақсатында «ортақ тақырыптар» берілген, мысалы «Өзім туралы» ортақ тақырып аясында оқушының математика, қазақ тілі, орыс тілі, ағылшын тілі, дүниетану, жаратылыстану пәндерінде бір мезгіл, бір уақытта пән мазмұнына сай әңгімелей білуін мұғалім жоспарлап, басқа пәнмен және пән мұғалімдерімен байланысады. Оқу үдерісі осылай ортақ тақырыптар арқылы пәнаралық байланыстырылған.
Оқу үдерісі ұзақ, орта, қысқа жоспарлар арқылы ұйымдастырылған. Орта мерзімді жоспар мұғалімнің шығармашылығын ұштайды, мұғалімге сабақ жоспарлауда «еркіндік» береді. Ендігі сабақ беру үрдісінде мұғалімнің үстелінің үстінен табылатын құжаттар: оқу бағдарламасы+оқу жоспары+критериалды бағалау басшылығы, бір-бірімен тығыз, үздіксіз байланыста жүргізілмек.
Бағдарламада оқу мақсаттарын қолдануға, мониторинг өткізуге тиімді болу үшін, төрт саннан тұратын кодтық белгі енгізілген. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші сан бөлімді үшінші сан бөлімшенің ретін, төртінші сан оқу мақсатының реттік нөмерін көрсетеді. Мысалы, 1.2.1.4. кодында «1» — сынып, «2.1» — екінші бөлімнің бірінші бөлімшесі, «4» — оқу мақсатының реттік саны.
Бастауышқа еніп жатқан жаңа пән жаратылыстану пәні, сонымен бірге дүниетану зерттеуге негізделіп құрылған. Бұл сабақтарда мұғалім оқушының тақырыпты мазмұндай білуін талап етпейді, керісінше, ғылыми түсініктерін дамытуға, тәжірибелік әрекетін ұйымдастыруға жұмыстанады. Дүниетану қоғам, тарих, география пәндерінің, жаратылыстану биология, химия, физика пәндерінің негізін бастауыштан қалап, әрі өрбітіп әкетуді ойластырған.
Математика пәніне енгізілген өзгерістер сандар, алгебра, геометрия, жиын, логика элементері, модельдеу салалары сияқты 5 салаға бөлініп, спиралді ұстаным негізінде дамытылып, оқушының қолданбалы есептер шығару арқылы зерттеу дағдыларын дамуды, техникалық құралдар мен қолданбалы бағдарламаларды мысалы, (GeoGebra) қолдануын қамтамасыз еткен. Оқушы натурал саннан бастап, миллион көлеміндегі санның орнын, теңсіздіктердің күрделісі қос теңсіздік, жиындармен орындалатын амалдар туралы түсінігі қалыптасып, есепті сызба, алгоритм, дөңгелек диаграмма, график түрінде модельдеуді меңгеретін болады.
4.Инновациялар оқу үдерісіне енгізілген барлық соңғы жаңалықтар. Бұлар: үш тілде білім беру, инновациялық педагогикалық ұстанымдар, сабақтан тыс іс-әрекетер, оқытудағы көшбасшылық, оқытудағы бағалау, кәсіби қауымдастық, оқудағы қолайлы орта.
Осы инновациялардың ішінде көңіл бөліп кететін мәселе, заманның дамуына орай, ел мен елдің арасындағы байланыстың күшеюіне, шекаралардың ашылуына, екі ортада барыс-келістің көбеюіне байланысты–халықаралық қарым-қатынас тілі- ағылшын тілінің қажеттілігі. Оқушыларымыз қанша жыл орысша, ағылшынша оқығанымен, тілдік құзыреттеліктері төмен. Себебі әртүрлі, тілдік қарым-қатынастың аздығы, сыныпта тек аузыекі сөздердің қолданылып, пәндік терминдердің қолданылмауы, интербелсенді әдістердің аздығы.
Жағдаяттан шығудың бір жолы- үш тілде білім беру, әрі бір типті мектепке көшу деп отыр білім саласындағы мамандар. Іске асыру жолы-сабақ үрдісінде жеке, термин сөздерді пән мұғалімінің ылғи қолданысқа енгізіп, оқушылардың сөздік қорын толтыруы, сөйтіп, орыс, ағылшын пәні мұғалімдеріне көмек бере отырып, тіл мұғалімдерінің сөйлеу əрекетінің төрт түрі (тындалым, айтылым, оқылым жəне жазылым) арқылы коммуникативтік дағдыларын қалыптастыру.
Бұл жерде пән мұғалімдері жеке, ғылыми-пәндік терминдердің орыс, ағылшын тіліндегі аудармаларын жақсы білуі тиіс, бірақ бұл сыныпта орысша, ағылшынша сөйлеп, оқушылардың сабақтың оқыту мақсатынан ауытқу деген сөз емес. Ескеретін жағдай оқушының уақыты тіл үйренуге көп бөлініп, ғылымға көңіл бөлінбей қалмауы тиіс.
Бағдарламада бағалау оқушының оқу жетістігін жақсартудағы тиімді практика түрі ретінде берілген, үдеріс әділ, нақты, сенімді және айқын жүргізілуін қамтамасыз еткен. Бағалау білім беру мазмұнының құрамдас бөлігі болғандықтан бағдарлама мақсаттары мен күтілетін нәтижемен тығыз байланыстырған. Оқушыларды бағалаудың екі түрі енгізіліп отыр.
Қалыптастырушы бағалауды сабақта үнемі балл мен баға қойылмай жүргізу, мұғалім мен оқушының арасындағы кері байланыс әрекеті арқылы оқыту үдерісін уақытында түзетіп отыруға, оның өлшемін анықтауға, сабақты ары қарай жоспарлауға ықпал етеді. Бұл қалыптастырушы бағалау мұғалімнің оқушының даму кезеңі қай жерде, не біледі, не білмейтіндігі туралы ақпарат алып, жеке жұмыс жасап, қателігін жөндеуге көмек береді, әрі мұғалімнің күнделікті журналға баға қою уақытын үнемдейді,
Жиынтық бағалау мұғалімдер мен оқушыларға белгілі бір оқу кезеңін аяқтағанда (әр бөлім немесе ортақ тақырып бойынша, тоқсан соңында, триместр немесе оқу жылының соңында) оқушыға балл және баға қою арқылы оқу нәтижесінің ілгерілеуі туралы ақпарат беру үшін өткізіледі. Тоқсанына 3 рет жиынтық және тоқсандық бағалау жүреді, яғни бөлімдер бойынша оқушының білімі тексеріліп, бұл баға журналға қойылып, осы бағалаулар арқылы оқушының білімі жарияланады.
Оқушылар бөлім бойынша білімдерін тиянақтап, жиынтық бағалауға дайындық үстінде болады. Бұл екі бағалау арқылы мұғалім оқушыларға кері байланыс беріп, ата-аналарға оқыту үдерісі туралы ақпарат беріп отырады.
Оқушыны бағалауда әділдік орнайды деп ойлаймыз, себебі, пән мұғалімі оқушыны бағаламайды, тек оқытады, ал бағалаушы білім жүйесінің тәртіппен, әрі жүйелі ұйымдастырған мүшелері болмақ. Оқытушы мен бағалаушының өз рөлінде жұмыстануы білім жүйесіндегі жемқорлықтың жолын бөгейтініне сенеміз.
Білім беру жүйесіндегі жаңартулар мәселесі мемлекеттік дәрежеде шешіліп, қоғамның өзгеруімен бірге терең өзгерістер қажеттігі осы жаңартылған бағдарлама енгізілген уақытта сезіліп, ұстаздық қызметтің қоғамды, болашақ ұрпақты тәрбиелеудегі рөлінің маңызын ұққаны көңіл қуантады.

Комментарии