Мәңгілік ел

Мәңгілік ел
Ильясова Гүлжан Айдарбекқызы, Ел болашағы — ұлттық тәрбиеден басталады


Ел болашағы — ұлттық тәрбиеден басталады

Мақала авторы: Ильясова Гүлжан Айдарбекқызы
Жұмыс орны: СҚО Петропавл қаласы №8 жалпы білім беретін эстетикалық кешені ОМ
Лауазымы: қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі
Жариялану мерзімі: 19.04.2017


Ғұлама жазушы М.Әуезовтың: «Ел болам десең, бесігіңді түзе» деген ұлағатты сөзінің мазмұнына ой салсақ тәрбие ұрпақты дүниеге әкелуден басталады. Тал бесіктен басталатын бала тәрбиесін бүгінгі заман талабына сай жан-жақты жетілдіру, білімді саналы тұлғаны қалыптастыру өмірге ұрпақ әкелетін ата-анаға ғана емес, барлық білім беру мекемелеріне, әсіресе мектепке дейінгі білім беру қызметкерлеріне жауапты да салмақты міндеттер жүктейді. Мұғалімнің басты міндеті – ұлттық дәстүрді арқау етіп, ата-баба тарихын тереңірек танытып, ізгілікке имандылық пен инабаттылыққа, ата-баба мұрасын қадір тұтуға, туған елін, жерін сыйлап құрметтеуге, қасиетін ұғуға тәрбиелеу. Әр халық өзінің тарихын жалғастыратын жас ұрпағын адамгершілікке, адалдыққа, үлкенді құрметтеп, кішіге қамқор бола білуге, шыншыл да әділ, ержүрек, кішіпейіл болуға тәрбиелеген. Бала тәрбиесі жөнінде сан ғасырлар бойы жиып терген мол тәжирбиесі бар халқымыз тәлім-тәрбие негіздеріне сүйене отырып, халықтық педагогиканы ерте кезден пайдаланған. Халықтық педагогиканы насихаттау – ол халқымыздың әдет-ғұрпы мен салт – санасын, оның әдебиеті мен мәдениетінің артуына үлес қосу, баланың санасына сабақ арқылы жеткізу. Халықтық педагогиканың салалары: адамгершілік тәрбиесі, ата-ананы сыйлау, аталы сөз, бата, өсиет, мақал-мәтелдер, шешендік сөздер және ертегілер, салт-дәстүрлер мен ұлттық ойындар. Бала тәрбиесі бала шыр етіп ана құрсағынан ажырап, жарық дүние есігін ашқан күннен басталады. Бесік жырын, ана әлдиін естіп халық дәстүрінде тәрбиеленген баладан туған халқын сүйетін, дінін, тілін қастерлейтін мейірімді де тәрбиелі азамат өсіп шығары анық. Ертеңгі еліміздің болашағы балаларға ұлттық тәрбие беру жалпы қазақ халқының басты міндеті. Ұлттық тәлім-тәрбиенің басты мақсаты- адамгершілік, бауырмалдық, қайырымдылық, туысқандық, әдептілік болып табылады. Балаларды балабақшадан бастап ақылдылыққа, алғыр ойға, тілдік шешендікке, іскерлікке баулу ұлттық тәрбиенің басты мақсаты. Балалардың бойына бабаларымыздан қалған тарихи мұраны, әдет-ғұрпын, ізгі қасиеттерін сіңіру, балалардың ұлтжанды болып өсуіне ықпал етеді. Баланы ұлттық рухта тәрбиелеуде балалардың дене, ақыл-ой, сезім, тілдік, көркемдік, адамгершілік, еңбек тәрбиесіне жағдай туғызып, дамытуды қамтамасыз ету қажет. Мектеп оқушысын тәрбиелеуде ұлттық ойынның алатын орны ерекше. Бала ойын арқылы тапқырлыққа, шапшаңдыққа, мергендікке, еңбек сүйгіштікке үйренеді.
С.Торайғыров «Балалықтың қанына ойын азық» — деп бекер айтпаған. Балаларға үйретер ұлттық ойындарымыздың әрқайсысында ата- бабаларымыздың жүрген жолы, өмір тарихы жатыр десе де болады. Біздің қазіргі қолданып жүрген ұлттық ойындарымыз – «Бес асық», «Арқан тартыспақ», «Тақия тастамақ», «Соқыр теке» т.б. көпшілікке белгілі ойындар. Бұл ойындар арқылы балалар өзінің ептілігін, алғырлығын көріп ұғына алады. Қазақтың ұлттық ойындарының ерекшелігі сонда оларды сабақ кезінде ғана емес үлкен тойларда ойнауға болады.
Балаларды кішкентайынан өнерге, ән айтуға, би өнеріне баулып, олардың қабілетін ашатын түрлі желілі рөлді ойындарды пайдаланған дұрыс. Желілі рөлді ойындар балалардың ашылмаған қырларын ашады, өнерлерін сыртқа шығарады. Ойынның басты ерекшелігі басқа ойындардың қайталанбауында. Бұл кезде балалар әр қайсысы өз рөлін тауып ойнайды, балалар өздерін еңбекке дайындайды. Олар мұндай ойындар кезінде ересектердің еңбегін бейнелейді, олар қай жағынан болса да ересектерге ұқсауға тырысады. Мысалы, оладың бірі «Бүгін біздің үйге қонаққа келіңіз» — деп жиындағы балаларды қонаққа шақырады. Жиында тұрған бір қыз баланы өзіне қаратып – «Қызым, бүгін үйге қонақ келеді, үйді әдемілеп жинап қой» — деп, ойын бастауының өзінен ұлттық тәрбиенің бір ұшын байқауға болады.
Бала түрлі таңғажайып ертегілерді тыңдағанды жақсы көреді.Халық ауыз әдебиеті баланың танымын кеңейтеді, сан ғасырлық таңғажайып алып батырлардың ерліктерін, сырларын түсінуге көмектеседі. Сол ертегілер арқылы батыр, шыншыл, ел қамын ойлайтын ақылды азаматтар болып өсуге талпынады. Ертегі арқылы халықтың ой арманы, әдет- ғұрпы, арман- мұраты әңгімеленеді. Табиғат туралы ертегілерден балалар туған елдің табиғатын қорғауға, өсімдіктер мен құстарға, қамқорлық жасауды үйренеді. Туған жердің табиғатына, оның түрлі байлығына деген сүйіспеншіліктерін арттырады. Ертегіні оқып, оның мазмұнын түсіндіріп, оны балалардың өзінен қайта сұрау балалардың сөздік қорын дамытады, ойлау қабілеттерін аша түседі. Ертегі арқылы баланың ой қиялы дамиды. Мектепте халықтық педагогиканың қай саласын болса да пайдаланған өте тиімді. Мысалы, математикалық жай ұғымда балалардың есепті жетік түсініп, дәл жауап беруі үшін асық ату немесе осы асықтарды белгілі бір санмен белгілеу арқылы ойындар ойнату арқылы балалардың қызығушылығын арттыруға болады. Бала ой- санасына әсер ететін осындай ойындарды көптеп ойластырып, түрлі ұлттық ойындарды қолданып отыруды мұғалімдер үнемі ұмытпаған абзал. Мектеп тәрбиесінде баланың ынтасын өсіруде, ой өрісін дамытуда ата-салт дәстүрімізді мейлінше көбірек пайдаланып, жаңартып отырса, бала тәрбиесі өз жемісін берері анық. Сондықтан әр адам халқымыздың рухани құндылықтарын, салт дәстүрлерімізді, тілімізді, дінімізді мәдениетімізді, өнерімізді жас буынға дәріптеуге, оны ұрпақтан- ұрпаққа айтып жеткізіп отыруға міндетті.
№8 жалпы білім беретін эстетикалық кешенінің орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Ильясова Гүлжан Айдарбекқызы

Комментарии