Білім берудің негіздері

Білім берудің негіздері
Айтакова Анар Бекболатовна, Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында сыни тұрғыда ойлау


Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында сыни тұрғыда ойлау

Мақала авторы: Айтакова Анар Бекболатовна
Жұмыс орны: Ғафу Қайырбеков атындағы №2 мектеп-гимназиясы
Лауазымы: Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
Жариялану мерзімі: 01.02.2017


Қоғамымыздағы қазіргі басты мәселе- мектептегі білім беру жүйесін жаңа технологияландыру мәселесі болып отыр. Оқытудың әр түрлі технологиялары жасалып, білім беру мекемелерінің тәжірибесіне енуде. Әсіресе, қазіргі таңда жаңа технологияларды меңгерту -мұғалімнің интелектуалдық, кәсіптік, инновациялық, рухани көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізуде. Оған Кембридж бағдарламасының әр түрлі модульдері үлесін қосып отыр. Сол жаңа технологиялар теориялық тұрғыда дәлелденіп, тәжірибеде жақсы нәтижелер беруде.

Сыни тұрғыда  ойлау дегеніміз-сабақта оқушылардың қызығушылығын арттыра отырып, өз ойыңды еркін және зерттей талпындырып, тұжырым жасау. Менің ойымша, сыни тұрғыда ойлау – оқу мен жазуды дамыту бағдарламасы. Оқушыны мұғаліммен, сыныптастарымен еркін сөйлесуге, пікір таластыруға, бір-бірінің ойын тыңдауға, құрметтеуге, өзекті мәселені шешу жолдарын іздей отырып, қиындықты жеңуге баулитын бағдарлама. Бұл жерде Оқушы — ізденуші, ойланушы, өз ойын дәлелдеуші болса, Мұғалім — әрекетке бағыттаушы, ұйымдастырушы.

Шығармашылық тақырыбымды жоғарыда  атап өткендей, қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарындағы сыни тұрғыда ойлау әдісінің қолданылу жолдарына тоқталмақмын.  Біріншіден, бұрын өткізіп жүрген дәстүрлі сабақтарым мен бүгінгі жаңа оқыту технологиясы негізінде өткізіп жүрген сабақтарыма салыстырмалы шолу жасағым келеді.

Оқушы мен мұғалімнің дәстүрлі сабақтағы іс-әрекеті мынадай:

  1. Жаңа тақырыпты түсіндіреді.
  2. Әдебиет сабағында кейіпкерлер образын ашады.
  3. Қазақ тілі сабағында ережелерді түсіндіреді.
  4. Мұғалім көп сөйлеп, оқушы аз сөйлейді.

«Сыни тұрғыда ойлау» әдісі бойынша өткізілген сабақтар үрдісіндегі өзгерістер және нәтижесі.

1.Жаңа тақырып бойынша оқушы өзі іздене отырып меңгереді. Мазмұнын айтып береді.

2.Жеке кейіпкерлерді талдайды, олардың іс-әрекетін зерттейді.

  1. Кейіпкерлерге мінездеме береді, көркемдегіш құралдарды табады, рөлдік белсенділікке енеді. Қазақ тілі пәні бойынша ережені айтады, жаттығу орындайды.

4.Тақырып  бойынша мұғалімнің түсіндіргенімен байланыстырып айтады. 5.Эссе жазады. Постер қорғау арқылы өз ойларын жан-жақты жеткізеді.

  1. Сыни тұрғыда ойлана отырып ой қорытып, тұжырымдама жасап,

оны қағаз бетіне түсіреді.

  1. Мұғалім тек бағыттаушы рөлінде болса, оқушы өз ойын еркін жеткізуші рөлінде болмақ.

Сабақта сыни тұрғыда ойлау модулін пайдаланғанымда,  оқушының жан-жақты білім алып, әр түрлі тапсырмаларды орындау(Т кестесі, семантикалық картамен жұмыс, ББҮ кестесі, тірек сөздер, фишбоун әдісі, автор орындығы әдісі т.б) арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын байқадым. Нәтижесінде осы әдіс оқушылардың ойлау қабілетінің жылдамдығын арттыруға, оқушылардың өз шешімін қабылдауға, өзін-өзі реттей отырып, тәртіптілікке дағдыланатынын байқадым. Менің өткізілген сабақтарымда оқушылардың осындай іс-әрекеттерін көре отырып, бұл тәсілдің бізге қажет екендігін түсіндім. Берілген тапсырмаларды оқушылар  жұптасып, топтасып, ауызбіршілікпен орындап отырғаны, мені қатты қуантты. Оқушылар сабақ барысында сұрақтарға сыни тұрғыдан ойлана отырып жауап бере алды.  Оқушылар әрбір берілген тапсырмаларды шапшаңдықпен, қызығушылықпен, сыни тұрғыдан ойлана отырып  орындады. Әсіресе топтың спикерлері постерлерін қорғауға шыққан кезде, мен күтпеген жауаптар мен сөздерді айтқанда, олардың тіл байлығы мен ойлау қабілеті ересектерден кем емес екенін байқадым.  Психолог  Жан  Пиаже  когнитивті  дамуды зерттеген кезде, бала өз бетінше айналадағы заттарды зерттеу арқылы дамитынын айтқан. Яғни, бала зерттеу жұмыстарын өз бетінше көбірек жүргізсе, өзінің іздеп тапқан материалы есінде мәңгі сақталатынына көзім жетті.

Сонымен сыни тұрғыдан ойлау дегеніміз-оқушылардың өз бетімен ізденіп, өзін-өзі реттей отырып диалогтік қарым-қатынас арқылы білімдерін арттырып, сандық технологияларды пайдалана білетін белсенді, білімді, саналы азаматтарды тәрбиелейтін әдіс деп білемін. Тақырыпты таңдаудағы мақсатым-оқушыларды қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында сыни тұрғыдан ойлауға үйрету жолдарын анықтау болды. Міндетім-сыни тұрғыдан жан-жақты ойлана алатын тұлғаны қалыптастыру болды.  Күтілетін нәтижем: Білім алуға өзі жауапты екенін сезінеді; өзінің және оқушылардың айтқан жауаптарымен салыстыра отырып ойлана білу қабілеті дамиды;
өз пікірін білдіріп оны қорғай білуге үйренеді.

Жеке тұлғаға  сыни тұрғыда ойлауды меңгеру үшін мынадай қасиеттер болуы шарт:
*жоспарлауға дайын болуы;
* бейімделгіштігі (басқалардың идеяларын қабылдай алуы);

* жете түсінуі (өзінің және басқа адамдардың пікірін қадағалау);
Жеке тұлғаны сыни тұрғыда ойландыруға  дамыту шарттары:
*сын тұрғысынан ойлауда тәжірибе жинау үшін уақыт және мүмкіндік беру;
*оқушылардың ойлауына жағдай туғызу;
*әртүрлі идеялар мен пікірлердің тууына мүмкіндік жасау.

Нәтижесінде оқушыларым шығармашылық қабілеттерін дамыта бастады. Өз беттерімен жас ақын ретінде өлеңдер шығара бастады, шағын нақыл сөздер жаза бастады. Оқушыларымның нәтижесін көре отырып, жаңа форматты мұғалім ретінде оны жинақ ретінде шығардым. (Жас ақындар жинағы)

Менің ойымша, сыни тұрғыда ойлау әдісінің дәстүрлі оқытудан басты айырмашылығы-білімнің дайын күйінде берілмеуі. «Не істеу керектігін» нақты жағдайда көрсетпей, мұғалімнің шеберлігі арқылы оқушының өзінің шығармашылық ойлауын, білімге қызығушылығын ояту, шешім қабылдауға  үйрету, жауапкершілігін  арттыру арқылы ерекшелігімен  ерекшеленуде. Сыни ойлау- өзіндік ойлау. Сыни ойлау – сұрақ қоюдан және шешімін  талап ететін  проблемаларды айқындаудан басталатынын естен шығармайық!

 

Комментарии