Білім берудің негіздері

Білім берудің негіздері
Алимова Акгуль Едиресовна, Қазіргі шағын мектептерде математика пәнін оқытуды ұйымдастыру


Қазіргі шағын мектептерде математика пәнін оқытуды ұйымдастыру

Мақала авторы: Алимова Акгуль Едиресовна
Жұмыс орны: Мичурин орта мектебі
Лауазымы: Математика пәнінің мұғалімі
Жариялану мерзімі: 07.12.2016


Қазіргі уақытта, яғни ақпараттық технология заманында, жалпы білім беретін мектептің түріне, типіне, тіпті орналасқан жеріне де қарамастан білім берудің сапасын одан әрі жетілдіру басты, әрі маңызды мәселе болып отыр. Қалалық жердегі бала саны көп және ауылдық жерлердегі бала саны салыстыруға да келмейтін шағын жинақталған жалпы білім беретін мектептердің алдына қойған талап та, мақсат та бір, әрине, әр істің өз қиындығы, сонымен бірге артықшылығы, жалпы айтқанда кез келген жағдайдың өзіне тән ерекшеліктері бар. Бұл ерекшеліктерді осы салада үзбей жұмыс атқарып жүрген, өз істеріне шын берілген, тәжірибе жинақтаған мамандар ғана біле алады.

Алдымен шағын жинақталған мектептердің өзіндік ерекшеліктеріне тоқталайық:

  • Бала санының аздығына байланысты жастары сәйкес емес екі түрлі сынып біріктіріледі
  • Мұғалім 45 минут берілген бір сабақта екі түрлі сыныпқа екі түрлі тақырыпты қамтитын дәріс беруі керек.
  • Сабақтың құрылымы өзгертіледі.

Аталмыш мәселелер оқушылардың білімді қабылдауына біршама нұқсан келтіреді. Олай деуімнің себебі бар:

      Біріншіден, жас ерекшеліктеріне байланысты оқушылардың даму ерекшеліктері, мінез-құлықтарының қалыптасу мерзімі ескерілмейді. Бір сыныптың оқушылары өте белсенді, өздігінен жұмыс жасаулары қиындық тудыратын болса, келесі сыныптың оқушылары тым селсоқ, немесе ұяң. Мұндай балалар белгілі бір уақыт аралығында үнемі жеке жұмысты қажет етеді. Кейде жаңа тақырыпты түсіндіру кезінде түрлі сауалдармен кедергі келтіруі мүмкін.

        Екіншіден, назары ауып, көңілдерінің бөлінуі. Бір сынып бөлмесінде отырғандықтан, жаңа тақырыпты түсіндіру кезінде өзіндік тапсырма алып, жұмыс жасап отырған басқа сынып оқушысының еріксіз көңілі бөлініп, назары басқаға ауады. Мұғалім тақта алдында, бар сыныптың назарын өзіне аударатындай қалыпта дауыстап жаңа тақырыптың мазмұнын ашу кезінде қайтіп сыныпта отырған балалардың назары аумайды? Нәтижесінде бала ойын жүйеге келтіре алмай қиналуы мүмкін.

       Үшіншіден, үлгерімі төмен оқушылар мұғалім назарынан тыс қалуы ықтимал. Өйткені екі түрлі сыныпқа, екі түрлі тақырып бойынша сабақ беріп тұрған мұғалімнің уақыты шектеулі, ол үй жұмысын тексеріп, оқушының өткен тақырып бойынша нені ұғып, нені ұқпағанын біліп, көмек көрсетіп, жаңа тақырып түсіндіріп, бекіту жұмыстарын өткізіп, бағалап, үй жұмысын түсіндіріп үлгеруі керек емес пе!

         Төртіншіден, психологиялық, эмоционалдық қиыншылық. Бір сабаққа біріктірілген екі сыныпта бір үйдің екі баласы оқуы мүмкін. Мұндай жағдайда балалардың бірі психологиялық күйзеліске түсу қаупі бар:  нашар оқитын бауырының кемшіліктері, қателері үшін ұялып, үнемі қорқыныш үстінде отыруы мүмкін. Мұндай жағдайда бала өзге түгіл өзінің не оқып, не қойғанын білмей қалары сөзсіз.

         Бесіншіден, әртүрлі жастағы екі түрлі сынып-кешендерде жеке пәндерді оқытудың арнайы әдістемесі жоқ және сынып-кешендерде жұмыс істей алатын педагогикалық мамандардың сандық-сапалық тұрғыдан қамтамасыз етілмеген. Жаңа келген жас маман жоғары оқу орнында оқығанда мұндай жағдайдан бейхабар болып келеді, яғни бірден екі сыныпқа қатар сабақ беруді, жоспарлауды оларға ешкім үйретпейді. Өздігінен үйреніп, әдістенгенше уақыт өтеді, оқушылардың білім алуына міндетті түрде қиыншылық пайда болады. Мысалы, 5 сынып оқушыларының бейімділік(адаптация) кезеңі болады: бала жаңа мұғалімге үйренумен қатар басқа сынып оқушыларына да үйренуі керек. Бұл жағдай бала үшін өте қиын.

Оқушы саны аз сыныптарда сабақ берудің жақсы жақтары да баршылық:

1)Оқушы саны аз сыныптағы әрбір оқушы, оның сабақтағы іс-әрекеті мұғалім назарында болады;

2)Әр оқушының дара ерекшеліктері, танымдық қызығушылығы есепке алынады.

3)жеке тапсырма беруге, тексеруге уақыт жеткілікті.

4)даму деңгейін бақылап отыруға мүмкіндіктер молаяды.

5)жаңа педагогикалық технологиялардың ебін тауып қолдануға болады.

6)Әр оқушымен, қабілетті, үлгерімі төмен оқушымен жеке жұмыстар жүргізу мүмкіндігі;

7)Оқушы тұлға ретінде өзін көрсете алады. Біздер, мұғалімдер үшін әңгімелесу кәсібіміздің басты құралы болып саналғандықтан, оны пайдалану мүмкіндігі мол.

Әрине, шағын жинақталған мектепте әр пәнді оқытудың өзіндік ерекшеліктері бар, яғни оңтайлы жағы да, қиындығы да бар.  Екі сынып болғандықтан бала саны аз да болса артып, педагогикалық әдіс-тәсілдерді, кейбір жаңа педтехнологияны қолдануға, топпен жұмыс жасауға, деңгейлік тапсырмалар беруге мүмкіндік туады.

Математиканы оқытуда практикалық мәселеге көп көңіл бөлінеді, атап айтқанда есеп шығаруға үйрету.

Әдетте шағын жинақталған мектептің сыныптарындағы бала саны 5-6, көп болса, 9-10 бала болады. Математикада екі сыныптағы тақырыптар сәйкес келмейді, өйткені жылдан-жылға өтілетін тақырыптар тереңдетіліп, өзгертіліп отырылады. Мұнда тек өзіндік жұмыс, есеп шығару, қайталау, бақылау сабақтары сәйкес келеді.

Әр түрлі жастағы екі түрлі сыныпты біріктіп оқытудың тиімді ерекшеліктері:

  1. Сабаққа қатысып отырған екі сыныптың жоғарғысының өткен тақырыпты есіне түсіріп қайталап отыруына жағдай бар;
  2. Сабаққа қатысып отырған екі сыныптың кішісінің алдағы өтілетін материалдан хабардар болып отыруы олардың танымын белсенділейді;
  3. Оқушылар арасында өзара көмек, саналы ынтымақтастық, сабақтастық іске асады;
  4. Сыныптар арасында еңбек нәтижесімен тікелей алмасу мүмкіндігі туады;
  5. Екі сынып арасында туындайтын бәсекелестік есебінен оқушылардың сабақтағы белсенділігі артады;

Біріктіріп оқытып жатқан сыныптарда оқушы саны аз болса да мемлекеттік стандартқа сәйкес оқу бағдарламасын орындап, оқытудың тиімді инновациялық технологияларын пайдалану шағын жинақталған мектептің мұғалімінің құзырында. Мұғалім таңдаған оқытудың әдіс-тәсілдері алдымен оқушы үшін тиімді болуы керек, яғни осыдан жақсы нәтижеге қол жеткізіп жатса, неге сол тәсілдерді қолданбасқа?

Сабақ нәтижесінде

1)5-сынып  оқушылары алдағы өтілетін тақырыптан хабардар болып қана қоймай, формула құрастыруға үйренеді;

2)6-сынып оқушылары өткенді пысықтайды.

3)Бір сөзбен, сабақтастық мәселесі жүзеге асады.

Кіріктірілген сабақтардың әр кезеңінің мәні бар, мәселен, 1)үй тапсырмасын тексеру бір мезгілде екі сыныпта жүргізу тиімді; 2)өткен сабақты бір сынып бекіту кезінде екінші сыныпқа жаңа тақырып бойынша өз бетінше жұмыс жүргізу тапсырылады. Мұнда мұғалім оқушыға оқу материалын баяндаумен шектелмейді, педагогикалық басшылық жасай отырып, білімнің түрлі арналарына жетелейді және ақпараттармен жұмыс жасау, компьютермен, интерактивті тақтамен жұмыс істеуге мүмкіндігі болады.

3) Бекіту кезеңінде түрлі тесттермен жұмыс жасау дағдысы дамытылады.

Сонымен қатар мұндай біріккен сабақтарда 5-6 сынып оқушылары арасында өзара көмек, өзара тексеру жұмыстарын ұйымдастыруға болады.

Жоғарыда айтылған шағын жинақталған мектептерде математика пәнін оқытуды ұйымдастыруға қойылатын басты талаптар:

1)    Тәрбиелік талаптар, яғни мұғалімнің жинақылығы, оқушылардың білімге деген ынта-ықыласы;

2)    Дидактикалық талаптар, яғни тақырыптық-күнтізбелік, күнделікті сабақ жоспарларының дұрыс жасалуы;

3)    Психологиялық талаптар, яғни мұғалім мен оқушы арасындағы түсіністік, эмоция және психологиялық ырғақ;

Көп жылғы тәжірибеге сүйене отырып, айтар болсам, шағын жинақталған ауыл мектептерінде математиканы біріктіре оқыту тұлғаның жан-жақты қабілеттерін: фантазиялық еркіндігін, зерттеу жұмыстарын жүргізу  дағдысын қалыптастырып, шығармашылығын дамытады.

Дегенмен, жоғарыдағы сабақтардың ең тиімдісі оқушылар саны аз болсын, көп болсын әр сыныптағы сабақты жеке  өткізгеннен тиімдісі жоқ дер едім.

Комментарии