Bilim bery'din' negizderi
Alimova Akgy'l Ediresovna, Qazirgi shag'yn mektepterde matematika pa'nin oqyty'dy uiymdastyry'

Qazirgi shag'yn mektepterde matematika pa'nin oqyty'dy uiymdastyry'

Maqala avtory: Alimova Akgy'l Ediresovna
Jumys orny: Miсhy'rin orta mektebi
Lay'azymy: Matematika pa'ninin' mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 07.12.2016


Qazirgi y'aqytta, iag'ni aqparattyq tehnologiia zamanynda, jalpy bilim beretin mekteptin' tu'rine, tipine, tipti ornalasqan jerine de qaramastan bilim bery'din' sapasyn odan a'ri jetildiry' basty, a'ri man'yzdy ma'sele bolyp otyr. Qalalyq jerdegi bala sany ko'p ja'ne ay'yldyq jerlerdegi bala sany salystyry'g'a da kelmeitin shag'yn jinaqtalg'an jalpy bilim beretin mektepterdin' aldyna qoig'an talap ta, maqsat ta bir, a'rine, a'r istin' o'z qiyndyg'y, sonymen birge artyqshylyg'y, jalpy aitqanda kez kelgen jag'daidyn' o'zine ta'n erekshelikteri bar. Bul erekshelikterdi osy salada u'zbei jumys atqaryp ju'rgen, o'z isterine shyn berilgen, ta'jiribe jinaqtag'an mamandar g'ana bile alady.

Aldymen shag'yn jinaqtalg'an mektepterdin' o'zindik erekshelikterine toqtalaiyq:

  • Bala sanynyn' azdyg'yna bailanysty jastary sa'ikes emes eki tu'rli synyp biriktiriledi
  • Mug'alim 45 miny't berilgen bir sabaqta eki tu'rli synypqa eki tu'rli taqyrypty qamtityn da'ris bery'i kerek.
  • Sabaqtyn' qurylymy o'zgertiledi.

Atalmysh ma'seleler oqy'shylardyn' bilimdi qabylday'yna birshama nuqsan keltiredi. Olai dey'imnin' sebebi bar:

      Birinshiden, jas erekshelikterine bailanysty oqy'shylardyn' damy' erekshelikteri, minez-qulyqtarynyn' qalyptasy' merzimi eskerilmeidi. Bir synyptyn' oqy'shylary o'te belsendi, o'zdiginen jumys jasay'lary qiyndyq ty'dyratyn bolsa, kelesi synyptyn' oqy'shylary tym selsoq, nemese uian'. Mundai balalar belgili bir y'aqyt aralyg'ynda u'nemi jeke jumysty qajet etedi. Keide jan'a taqyrypty tu'sindiry' kezinde tu'rli say'aldarmen kedergi keltiry'i mu'mkin.

        Ekinshiden, nazary ay'yp, ko'n'ilderinin' bo'liny'i. Bir synyp bo'lmesinde otyrg'andyqtan, jan'a taqyrypty tu'sindiry' kezinde o'zindik tapsyrma alyp, jumys jasap otyrg'an basqa synyp oqy'shysynyn' eriksiz ko'n'ili bo'linip, nazary basqag'a ay'ady. Mug'alim taqta aldynda, bar synyptyn' nazaryn o'zine ay'daratyndai qalypta day'ystap jan'a taqyryptyn' mazmunyn ashy' kezinde qaitip synypta otyrg'an balalardyn' nazary ay'maidy? Na'tijesinde bala oiyn ju'iege keltire almai qinaly'y mu'mkin.

       U'shinshiden, u'lgerimi to'men oqy'shylar mug'alim nazarynan tys qaly'y yqtimal. O'itkeni eki tu'rli synypqa, eki tu'rli taqyryp boiynsha sabaq berip turg'an mug'alimnin' y'aqyty shektey'li, ol u'i jumysyn tekserip, oqy'shynyn' o'tken taqyryp boiynsha neni ug'yp, neni uqpag'anyn bilip, ko'mek ko'rsetip, jan'a taqyryp tu'sindirip, bekity' jumystaryn o'tkizip, bag'alap, u'i jumysyn tu'sindirip u'lgery'i kerek emes pe!

         To'rtinshiden, psihologiialyq, эmotsionaldyq qiynshylyq. Bir sabaqqa biriktirilgen eki synypta bir u'idin' eki balasy oqy'y mu'mkin. Mundai jag'daida balalardyn' biri psihologiialyq ku'izeliske tu'sy' qay'pi bar:  nashar oqityn bay'yrynyn' kemshilikteri, qateleri u'shin uialyp, u'nemi qorqynysh u'stinde otyry'y mu'mkin. Mundai jag'daida bala o'zge tu'gil o'zinin' ne oqyp, ne qoig'anyn bilmei qalary so'zsiz.

         Besinshiden, a'rtu'rli jastag'y eki tu'rli synyp-keshenderde jeke pa'nderdi oqyty'dyn' arnaiy a'distemesi joq ja'ne synyp-keshenderde jumys istei alatyn pedagogikalyq mamandardyn' sandyq-sapalyq turg'ydan qamtamasyz etilmegen. Jan'a kelgen jas maman jog'ary oqy' ornynda oqyg'anda mundai jag'daidan beihabar bolyp keledi, iag'ni birden eki synypqa qatar sabaq bery'di, josparlay'dy olarg'a eshkim u'iretpeidi. O'zdiginen u'irenip, a'distengenshe y'aqyt o'tedi, oqy'shylardyn' bilim aly'yna mindetti tu'rde qiynshylyq paida bolady. Mysaly, 5 synyp oqy'shylarynyn' beiimdilik(adaptatsiia) kezen'i bolady: bala jan'a mug'alimge u'ireny'men qatar basqa synyp oqy'shylaryna da u'ireny'i kerek. Bul jag'dai bala u'shin o'te qiyn.

Oqy'shy sany az synyptarda sabaq bery'din' jaqsy jaqtary da barshylyq:

1)Oqy'shy sany az synyptag'y a'rbir oqy'shy, onyn' sabaqtag'y is-a'reketi mug'alim nazarynda bolady;

2)A'r oqy'shynyn' dara erekshelikteri, tanymdyq qyzyg'y'shylyg'y esepke alynady.

3)jeke tapsyrma bery'ge, teksery'ge y'aqyt jetkilikti.

4)damy' den'geiin baqylap otyry'g'a mu'mkindikter molaiady.

5)jan'a pedagogikalyq tehnologiialardyn' ebin tay'yp qoldany'g'a bolady.

6)A'r oqy'shymen, qabiletti, u'lgerimi to'men oqy'shymen jeke jumystar ju'rgizy' mu'mkindigi;

7)Oqy'shy tulg'a retinde o'zin ko'rsete alady. Bizder, mug'alimder u'shin a'n'gimelesy' ka'sibimizdin' basty quraly bolyp sanalg'andyqtan, ony paidalany' mu'mkindigi mol.

A'rine, shag'yn jinaqtalg'an mektepte a'r pa'ndi oqyty'dyn' o'zindik erekshelikteri bar, iag'ni on'taily jag'y da, qiyndyg'y da bar.  Eki synyp bolg'andyqtan bala sany az da bolsa artyp, pedagogikalyq a'dis-ta'silderdi, keibir jan'a pedtehnologiiany qoldany'g'a, toppen jumys jasay'g'a, den'geilik tapsyrmalar bery'ge mu'mkindik ty'ady.

Matematikany oqyty'da praktikalyq ma'selege ko'p ko'n'il bo'linedi, atap aitqanda esep shyg'ary'g'a u'irety'.

A'dette shag'yn jinaqtalg'an mekteptin' synyptaryndag'y bala sany 5-6, ko'p bolsa, 9-10 bala bolady. Matematikada eki synyptag'y taqyryptar sa'ikes kelmeidi, o'itkeni jyldan-jylg'a o'tiletin taqyryptar teren'detilip, o'zgertilip otyrylady. Munda tek o'zindik jumys, esep shyg'ary', qaitalay', baqylay' sabaqtary sa'ikes keledi.

A'r tu'rli jastag'y eki tu'rli synypty biriktip oqyty'dyn' tiimdi erekshelikteri:

  1. Sabaqqa qatysyp otyrg'an eki synyptyn' jog'arg'ysynyn' o'tken taqyrypty esine tu'sirip qaitalap otyry'yna jag'dai bar;
  2. Sabaqqa qatysyp otyrg'an eki synyptyn' kishisinin' aldag'y o'tiletin materialdan habardar bolyp otyry'y olardyn' tanymyn belsendileidi;
  3. Oqy'shylar arasynda o'zara ko'mek, sanaly yntymaqtastyq, sabaqtastyq iske asady;
  4. Synyptar arasynda en'bek na'tijesimen tikelei almasy' mu'mkindigi ty'ady;
  5. Eki synyp arasynda ty'yndaityn ba'sekelestik esebinen oqy'shylardyn' sabaqtag'y belsendiligi artady;

Biriktirip oqytyp jatqan synyptarda oqy'shy sany az bolsa da memlekettik standartqa sa'ikes oqy' bag'darlamasyn oryndap, oqyty'dyn' tiimdi innovatsiialyq tehnologiialaryn paidalany' shag'yn jinaqtalg'an mekteptin' mug'aliminin' quzyrynda. Mug'alim tan'dag'an oqyty'dyn' a'dis-ta'silderi aldymen oqy'shy u'shin tiimdi boly'y kerek, iag'ni osydan jaqsy na'tijege qol jetkizip jatsa, nege sol ta'silderdi qoldanbasqa?

Sabaq na'tijesinde

1)5-synyp  oqy'shylary aldag'y o'tiletin taqyryptan habardar bolyp qana qoimai, formy'la qurastyry'g'a u'irenedi;

2)6-synyp oqy'shylary o'tkendi pysyqtaidy.

3)Bir so'zben, sabaqtastyq ma'selesi ju'zege asady.

Kiriktirilgen sabaqtardyn' a'r kezen'inin' ma'ni bar, ma'selen, 1)u'i tapsyrmasyn teksery' bir mezgilde eki synypta ju'rgizy' tiimdi; 2)o'tken sabaqty bir synyp bekity' kezinde ekinshi synypqa jan'a taqyryp boiynsha o'z betinshe jumys ju'rgizy' tapsyrylady. Munda mug'alim oqy'shyg'a oqy' materialyn baianday'men shektelmeidi, pedagogikalyq basshylyq jasai otyryp, bilimnin' tu'rli arnalaryna jeteleidi ja'ne aqparattarmen jumys jasay', kompiy'termen, interaktivti taqtamen jumys istey'ge mu'mkindigi bolady.

3) Bekity' kezen'inde tu'rli testtermen jumys jasay' dag'dysy damytylady.

Sonymen qatar mundai birikken sabaqtarda 5-6 synyp oqy'shylary arasynda o'zara ko'mek, o'zara teksery' jumystaryn uiymdastyry'g'a bolady.

Jog'aryda aitylg'an shag'yn jinaqtalg'an mektepterde matematika pa'nin oqyty'dy uiymdastyry'g'a qoiylatyn basty talaptar:

1)    Ta'rbielik talaptar, iag'ni mug'alimnin' jinaqylyg'y, oqy'shylardyn' bilimge degen ynta-yqylasy;

2)    Didaktikalyq talaptar, iag'ni taqyryptyq-ku'ntizbelik, ku'ndelikti sabaq josparlarynyn' durys jasaly'y;

3)    Psihologiialyq talaptar, iag'ni mug'alim men oqy'shy arasyndag'y tu'sinistik, эmotsiia ja'ne psihologiialyq yrg'aq;

Ko'p jylg'y ta'jiribege su'iene otyryp, aitar bolsam, shag'yn jinaqtalg'an ay'yl mektepterinde matematikany biriktire oqyty' tulg'anyn' jan-jaqty qabiletterin: fantaziialyq erkindigin, zerttey' jumystaryn ju'rgizy'  dag'dysyn qalyptastyryp, shyg'armashylyg'yn damytady.

Degenmen, jog'arydag'y sabaqtardyn' en' tiimdisi oqy'shylar sany az bolsyn, ko'p bolsyn a'r synyptag'y sabaqty jeke  o'tkizgennen tiimdisi joq der edim.