Білім берудің негіздері

Білім берудің негіздері
Махамбетова Асел Аскаровна, ПСИХОЛОГИЯ САБАҚТАРЫНДА ӨЗДІК ЖҰМЫСТЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ


ПСИХОЛОГИЯ САБАҚТАРЫНДА ӨЗДІК ЖҰМЫСТЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ

Мақала авторы: Махамбетова Асел Аскаровна
Жұмыс орны: Павлодар гуманитарлық-педагогикалық колледжі
Лауазымы: Педагогика және психология пәндерінің оқытушысы
Жариялану мерзімі: 25.01.2017


Қазіргі таңда өздік жұмыс оқу орындарындағы оқытудың маңызды және кеңінен талқылыланатын мәселелерінің бірі болып табылады. Оқу орындарындағы оқытудың қазіргі күнгі әдістемелерде ол міндетті түрде оқытушының ұйымдастырушы қызметімен теңестіріледі. Дидактикада өздік жұмыс деп студенттердің  сабақтағы және сабақтан тыс немесе оқытушының  қатысуынсыз, бірақ оның тапсырмалары бойынша, даралық және ұжымдық іс- әрекеттің алуан түрлерін арқылы түсіндіріледі. (А.А. Миролюбов).

А.Байтұрсыновтың пікірі бойынша, бала білімді тәжірибе арқылы өздігінен алуы керек. Оқытушының қызметі  –  оның білімі мен шеберлігі ұзақ жолды қысқарту үшін, ол жолдан балалар қиналмай өтуі үшін, білімді кешіктірмей, кезінде беріп отыру үшін, балаға жұмысты әліне қарай шағындап, тұлғаны белгіленген мақсатқа қарай түзеп отыру керек.

Өздік жұмысты оқу орындарында оқыту мәселесі бойынша мына жағдайлар басшылыққа алыну керек.

Біріншіден, студенттің өздік жұмысы оның сабақ үстінде оқу іс- әрекетін дұрыс ұйымдасуының салдары болады, оның өзі оны өз бетінше кеңейтуді, тереңдетуді және бос уақытта жалғастыруға түрткі болады. Осыған сәйкес, оқытушы ұйымдастыратын және басқаратын студенттің оқу жұмысы оқу пәнін игеру бойынша өзіне берілген, өз бетінше іс-әрекетінің бағдарламасы болу керек.

Екіншіден, берілген түсініктемеде өздік жұмыс – үй жұмысына қарағанда неғұрлым кең түсінік, яғни оқытушының  келесі сабаққа дайындауы: топтың ішінде, үйге берген  тапсырмаларын орындау. Өздік жұмыс студенттің  оқытушы қандайда бір формада берген, сабақтан тыс жұмысын қамти алады.

Үшіншіден, өздік жұмыс үйренушінің оқу іс-әрекетінің өзгеше түрі ретінде қарастырылуы тиіс. Өздік жұмыс – оқу іс- әрекетінің жоғарғы формасы, оның топтағы жұмысымен байланысты өз- өзіне білім беру формасы.

Өздік жұмысты ұйымдастырудың негізгі шарттары мыналар:

  • оқытушының нақты тапсырмалар беруі;
  • жұмыстың орындаудың уақытын белгілеуі;
  • оқытушының басқаруымен студенттердің дербестігінің өзара байланысы;

— олардың жұмысты өз еркімен және қолдарымен істеуі, оған әсер ететін түрткілер және т.б.

Студенттердің  өздік жұмысына оқытушының тапсырмасы бойынша өздері жоспар жасап, істің тәсілін анықтап, оның нәтижесін бағалап, орындайтын жұмыстар жатады. Сонымен қатар, студенттердің өздік жұмысының жоғары формасын, олардың өз еркімен жаңа амал- тәсілдер қолданып, жасайтын шығармашылық жұмыстары да жатады.

         Өздік жұмыс істеуге дағдыландыру дегеніміз – ол студенттің танымдық қабілетін дамыту.

Өздік жұмыстың түрлерін  бірті — бірте күрделендіре түсуге де болады. Ол үшін студенттерге шығармашылық мәндегі, мақсаттағы тапсырмалар орындатылады.

Сондай-ақ өздік жұмыстарға проблемалық тапсырмаларды орындату да кіреді.

Алған мәліметтердін реферат, қысқаша баяндама ретінде немесе пікір алмастыру арқылы да беруіне болады. Мұндай жұмысқа студент  өз бетімен мұқият дайындалуы тиіс, ол оқытушыға де тікелей қатысты.

Мысалы, психология пәнінен «Ес» тақырыбын алып қарайық.

         Өздік жұмыстың бірінші кезеңі студенттердің  пәнге деген қызығушылығының болуымен анықталады.

1 тапсырма: Қима суреттерді дұрыс, мағынасына байланысты орналастыру.

2 тапсырма:  Тест

  1.                           2.

         Алма                    амал

         қызанақ                қазықан

         тауық                    уықта

         машина                 шинама

          сағат                       ғатса

          мектеп                    темпек

         Екінші кезең – студенттің  танымдық іс- әрекеті. Осымен байланысты танымдық білімнің деңгейіне қойылатын талаптар артады.

Тақырып бойынша теориялық білімін терсеруге арналған тест:

  1. Ес дегеніміз не?
  2. Заттар мен құбылыстардың мида тұтастай бейнеленуі
  3. Сыртқы дүние заттар, құбылыстардың мида талданып,

6ipiктірілуін қамтамасыз ететін процесс.

  1. Сыртқы дүние заттар мен құбылыстардың мида сақталып,

қайта жаңғыртылып ұмытылуын бейнелейтін процесс.

  1. Басты шарты қайталау болып табылатын жаттаудың мнемоникалыдқ әдісінің 6ipi?
  2. Epiксіз есте қалдыру.
  3. Арнайы есте қалдыру.
  4. Жаттап алу.
  5. Ассоциациялық принципті алғаш ойлап тапқан ежелгі грек

ойшылы?

  1. Платон.
  2. Аристотель.
  3. Сократ.
  4. Толқынның шуы адамның самбырлаған сөзін, жапырақтың

сыбдыры адамның жайлап сөйлеуін елестетуі қай ассоциация

туріне жатады?

  1. Іргелестік.
  2. Ұқсастық.
  3. Қарама-қарсы.
  4. Суретшілер мен сәулетшілерде, актерлерде калыптасқан

естің түpi?

  1. Образдық.
  2. Эмоциялық.
  3. Сөз-логикалық.
  4. Түйсік пен қабылдаудан ойлауға өтетін көпip деп қай процесті

айтады?

  1. Кайта жаңғырту.
  2. Елес.
  3. Ұмыту
  4. Keшігіп еске түcipy психологияда қалай аталады?

A . Реминисценция.

  1. Ассоциация.
  2. Ассимиляция.
  3. Eшбip шақырмай, ойдың тәртібін бұзбай мағыналы түрде

айта білу қабілеті?

A . Естің беріктігі.

  1. Естің даярлығы.
  2. Естің дәлдігі .

         Үшінші кезең – осы  іс-әрекеттің орындалу нәтижесі. Осы кезеңде өздік жұмыс пен оқу бір үрдісте тоғысады.

         1-тапсырма

         Төменде келтірілген мысалда есте сақтаудың қандай түрі сипатталған?

         Оқушы Суворовтың өмірбаянын баяндап, ұлы қолбасшының өміріндегі маңызды сәтті айтпай кетті, сонда мұғалім балаға бip

сөз айтты: Альпы», осыдан кейін оқушы қиналмай-ақ, әлгі оқиғаны айтып берді.

         2-тапсырма

         Екi оқушының қайсысы 57, 37,17 сандарын естерінде тиянакты

 сақтайды?  Неге?

         Біріншісi, сандарды бірнеше қайталап, жаттап алып еске сақтайды. Екіншісі, 57-нi әкесінің жасымен, 37-нi ағасының  жасымен байланыстыруда.

         3-тапсырма

         Оқушылардың  бipiнші тобы берілген сөздерді есінде жақсы

сақтайды? Неге?

         Оқушылардың 6ipіншi тобына еске сақтау үшін  6 сөз беріледі.

Оның  бесеуінде грамматикалық  қате бар. Балалар  ол  қателерді

түзетіп, сонан соң сөздерді  естерінде сақтайды. Екінші  топқа  да

(мағыналық  қатесі бар) 6 сөз берілген. Олар да  қателерді түзетіп

барып, сөздерді естерінде сақтайды.

         4-тапсырма

         Балаға өзіне керсетілген 10 затты есінде сақтап калу ұсынылды.

Мысалы: касық-шанышқы, сабын-жөке, қарындаш-өшіргіш,

қуыршақ — доп, шаңғы-шана

         Осыдан кейін заттарды тасалап қойып (жауып), оларды атап

шығуды сұрағанда, ол не себепті заттарды жұптап есіне түсірді?

         5-тапсырма

         Баланың есінде сақтауы үшін 10 сөз беріледі?

  1. Заттың атын атаған кезде, бірден сол затты көрсету керек.

10-15 минуттан соң суретті  ғана көрсетіп, баланың  есінде сөздердің

қалай сақтағаны тексеріледі.

  1. Келесі жолы белгілі бip мағынасы бар 10 сөз есте сақтау

үшін тек ауызша айтылады.

  1. Біраз күн өткен соң батылдык, ерлік, ақтык, ауыртпалық

сияқты ұғымдарды білдіретін  10 сөз айтылып, соңынан баланың

есінде осы сөздердің  қалай сақталғаны тексеріледі.

Осы үш тәжірибе қорытындысын салыстырып, талдай отырып,

не себепті  бірінші  тәжірибеде баланың есінде материал жақсы сақталатынына қорытынды жасаңыз.

         6-тапсырма

         Мына тапсырмада еске сақтаудың қай түpi жүзеге асады?

  1. Поштада жиналған хаттарды тиісті жәшіктерге реттеп салу

арнайы машинамен мекен-жай бойынша жүзеге асырылады.

  1. Оператор белгілі бip мәтінді басып, конверттеп хаттарды

санайды.

  1. Хаттарды индексі бойынша ретке келтіреді.

         7-тапсырма

         Әдетте балалардың көпшілігі  математикаға шорқақ келеді. Ол

формулалар мен теоремаларды естерінде сақтай алмайды. Бipaқ

сол балалар «Қайратта» ойнайтын футболшыларды немесе белгілі

кино актерлерін  мүдірмей айтып береді.

Осы жайлардан есте сақтаудың  қандай заңдылықтарын байқайсыз?

         Студенттердің  өздік жұмысқа деген қажеттері мен дағдылары өзінен-өзі пайда болмайды. Мұндай қасиеттер  оқу орнында оқытушы мен студенттердің сабақ пен сабақтан тыс жұмыстарда бірлесіп отырып оқу-таным әрекетін ұйымдастыру процесінде қалыптасады.

         Колледждегі  оқу жұмысы студенттердің өзін-өзі оқытуға, білім алуға себебін тигізетін құрал. Сондықтан оқу орнындағы оқыту мен студенттердің  дербес білім алу жұмысын бір- бірімен тығыз санау қажет. Осы жұмысқа түрткілер, қызығулар, ең алдымен, сабақтарда жеке оқу пәндерін оқытуда қалыптасады.

         Өздік жұмыстығ негізгі жолы студентті таным үрдісіне үйрету. Ол үшін бүкіл студентке өздігінен жұмыс істеуге жағдай жасау қажет.   Бірсыпыра әдіскер ұстаздардың пікірінше, студенттерде тұрақты білім негізін қалыптастыру үшін, сол үйренетін пәніне ықыласы, зейіні артуы керек, бұл үшін белгілі педагогикалық мақсат қоюдың рөлі мен мәні зор. Өйткені, тәжірибе кезінде студент еңбек етіп, өздігінен алған білімін жоғары бағалайды. Сондықтан да студенттің танымдық қабілетінің дамуы оқытушының  шеберлігіне байланысты.

         Оқытушының білімділігі мен мәдениеттілігінің  студенттің  білім алуына үлкен әсері бар. Демек, оқытушы  әр студентке қамқорлықпен қарауы тиіс. Студент қашан өздік жұмыс жасауға жаттығып, төселгеніне дейін оқытушы оған жағдай жасап, оның жолдарын көрсету керек.

         Яғни, студенттің  өздігінен орындайтын жұмыстарына сенімділікпен қарау дұрыс.

Комментарии