Mamandyg'ym maqtanyshym
Amanbekova Roza Alpysbaevna, Ta'y'elsiz eldin' urpag'yn bilimdi ety' – paryzym

Ta'y'elsiz eldin' urpag'yn bilimdi ety' – paryzym

Maqala avtory: Amanbekova Roza Alpysbaevna
Jumys orny: №72 mektep-litsei
Lay'azymy: bastay'ysh synyp mug'alimi
Portalg'a jariialany' merzimi: 21.01.2017


Men ustazdyq qyzmetimdi elimizdin' ta'y'elsizdik alg'ashqy jyldarynan bastadym. Irgesin endi g'ana bekite bastag'an sol bir qiyn kezen'nen bastap aldyma qoig'an ustazdyq maqsatym: ta'y'elsiz eldin' tiregi bolatyn jigerli de jalyndy, aqylyna alg'an bilimi sai parasatty, jan-jaqty bilimdi urpaq ta'rbieley'. Osy jolda jyldar boiy bar ku'sh –jigerimdi, bilim-biligimdi shyn'dap jetildire tu'sy'demin. Sebebi bu'gingi urpaqty du'nieju'zilik bilim, aqparat, эkonomika ken'istigine shyg'y'g'a, qatan' ba'seke jag'daiynda o'mir su'ry'ge ta'rbieley'shinin' biri ustaz ekeni day'syz. Elimizdegi bilim bery' ju'iesinin' de maqsaty – ba'sekege qabiletti sanaly urpaq daiynday'. Sonyqtan qazirgidei du'nieju'zilik jaһandany' kezen'inde mug'alim tek pa'ndik bilim bery'men shektelip qalmay'y kerek dep oilaimyn. A'sirese bastay'ysh synyp mug'alimi pedagog boly'men qatar, balanyn' minez-qulqyn tanityn ja'ne ony tu'zetetin psiholog, o'nerdin' barlyq tu'rinen habary bar shyg'armashylyq iesi boly'y kerek. Bilimnin' alg'ashqy da'ni balag'a bastay'ysh synypta egilip, bolashaq o'mirine yqpal etetini belgili. Osy kezen'de balag'a ujymmen til tabysy'dy, o'zi qatarly balalarmen dostasyp birge jumys istey'di u'irety', a'r tu'rli u'iirmelerge qatystyry', mektep o'mirine beiimdely'ge bag'yttay' – mug'alimnin' negizgi mindeti bolyp tabylady.
Balanyn' o'mirge degen ko'zqarasy, du'nietanymy, ulttyq bolmysy, minezi men shyg'armashylyq qabileti, o'nerdin' belgili bir tu'rine beiimdiligi bastay'ysh synypta qalyptasyp, damidy. Sondyqtan bala o'mirinin' osyndai jay'apty kezen'inde bastay'ysh mektep mug'aliminen aianbai ter to'gip en'bekteny'di, shyg'armashylyqty, izdeny'di talap etedi. Onyn' u'stine elimizge kelip jatqan a'r tu'rli dini ag'ymdar men san tu'rli ulttardyn' jen'il a'y'eni, qorqynyshty filmder men oiyndar, internet arqyly tarap jatqan tu'rli aqparattardyn' jag'ymsyz a'seri bu'gingi urpaqtyn' bolashag'yna qay'ip to'ndirip turg'any shyndyq. Osyndai sebepterden de qazirgi tan'da mektep mug'alimine bilim bery'men qatar urpaq ta'rbiesine bailanysty asa zor mindet ju'ktelip otyr. Sebebi jas urpaqty durys jolg'a bag'yttaityn, jaqsy men jamandy aiyry'g'a u'iretetin, ult aldyndag'y boryshy men mindetin aiqyndap sapaly urpaq boly'g'a u'ndeitin de — ulag'atty ustaz. Ol u'shin mug'alim oqyty' men ta'rbieley'din' jan'a a'dis-ta'silderin men'gerip, ony ku'ndelikti sabaq barysynda qoldana bily'i qajet. Men ku'ndelikti is-ta'jiribemde innovatsiialyq oqyty' a'disteri: bly'm taksonomiiasy, keis a'disi, damyta oqyty', sabaqty oiyn tu'rinde o'tkizy', integratsiia t.b. ta'silderdi qoldana otyryp oqy'shylardyn' pa'nge degen qyzyg'y'shylyg'yn arttyry'g'a, du'nietanymyn qalyptastyry'g'a, intellektisin ko'tery'ge umtylamyn. Osy arqyly balalardyn' oilaryn erkin jetkize bily'ge, bir-birimen dostyq qarym-qatynasyn nyg'aity'g'a yqpal etemin dep oilaimyn.
Urpaqty bilimdi etip ta'rbieley' jolynda a'ry'aqytta izdenip, o'z-o'zimdi damyty'g'a ko'n'il bo'lip kelemin. O'itkeni, a'rbir ustazdyn' ka'sibi sheberligin arttyry'y, a'diskerlik ma'denietin damyty'y – onyn' jumysynyn' sapasyn anyqtaityn ko'rsetkish bolyp tabylady. Men o'zimnin' pedagogikalyq ta'jiribemde oqy'shylardyn' shyg'armashylyq darynyn, qabiletin baqylap, ony ary qarai damyty'g'a qolday' ko'rsety'di, daryndy balalardy ay'dan, oblys, respy'blikalyq, halyqaralyq den'geide o'tetin g'ylymi jobalar men pa'ndik saiystarg'a, olimpiadalarg'a qatystyry'dy qolg'a alyp kelemin. Osylaisha oqy'shylardyn' bilimin teren'dety'ge, o'zine senimdi boly'g'a, bilim jolynda tynbai izdenip talapty ja'ne sapaly bilim aly'g'a degen qyzyg'y'shylyg'yn oiaty'dy o'zimnin' paryzym dep sanaimyn.
Jas urpaqty ta'rbieley'de mektep ujymy men mug'alimnin' bo'linbes bir ju'ie ekeni belgili. Sondyqtan mug'alim mektep basshylyg'ymen ja'ne basqa a'riptesterimen syilasyp, ortaq til tabysyp, ta'jiribe bo'lise otyryp en'bek etse, ko'p jetistikterge qol jetkizetinine senimdimin.
Menin' pedagogikalyq a'dis-ta'silimnin' biri: ka'sibi sheberligimdi a'riptesterimmen bo'lisy' ja'ne jas pedagogtardyn' o'zin-o'zi damyty'yna ko'mektesy'. Ol u'shin a'distemelik, didaktikalyq, psihologiialyq, tehnikalyq qural-jabdyqtardy paidalana otyryp ashyq sabaqtar o'tkizy' arqyly sheberligimdi bo'lisip, onyn' na'tijesin taldap, a'riptesterimnin' pikirin tyn'day'dy jo'n dep sanaimyn. A'riptesterim jag'ynan aitylg'an syn-eskertpelerdi durys qabyldap, der kezinde tu'zety'di de ustazdyq boryshym dep esepteimin, Sondai-aq, mektep ko'lemindegi bilimmen, qog'amdyq is-sharalar o'tkizy'men shektelip qalmai pedagogikalyq, g'ylymi-praktikalyq seminarlarg'a, konferentsiialarg'a qatysyp, bilim jetildiry' ky'rstarynan o'ty'di esten shyg'armaimyn.
HHI g'asyr — bilimdiler g'asyry. Sondyqtan bizge oi-o'risi jog'ary Ta'y'elsiz elimizdin' erten'ine jay'ap bere alatyn, jan-jaqty damyg'an, sapaly da sanaly urpaq kerek ekenin esten shyg'armay'ymyz kerek. «Ustazdyq etken jalyqpas,u'irety'den balag'a» dep hakim Abai atamyz aitqandai bu'gingi bilim men bilik ba'sekeles zamanda urpag'ymyzdyn' bilimdi boly'yna jan'ashyldyg'ymyzben, jan-jaqty bergen ta'rbiemiz arqyly qol jetkizemiz. Al, ult erten'i bolar urpaqty tek qana biligi men bilimi, parasaty men paiymy jarasqan, oi-sanasy kemeldengen ulag'atty ustaz ta'rbielep shyg'armaq.